3000 Senelik Destanın Yeni Sesi

Odysseia'nın Yeni Tercümesi Taze Çıktı!

The Odyssey filmi, Homeros’u üç bin yıl sonra yeniden bestseller listelerine soktu. Tüm dünyada herkes harıl harıl bu kitabı okuyor. Ama Türkçe okuyanlar, durun çünkü kitabın yepyeni bir çevirisi geldi, Prof. Dr. Erman Gören’den.

Hepimiz Odysseia’yı Azra Erhat’ın çevirisinden biliyoruz. Geçtiğimiz aylarda bu kulüpte de onun çevirisini okuduk. İşte o çeviri, tam 56 yaşındaydı… Erman Gören’in bu yeni tercümesi, o günden beri destanı Eski Yunanca aslından dize dize Türkçeye taşıyan ikinci çeviri. Bu açıdan oldukça önemli.

Peki bir insan neden kalkıp zaten çevrilmiş bir metni yeniden çevirir?

Eski çeviri yanlış mıydı?

Bu soru müthiş bir tartışmayı açıyor. Borges 1932’de Homeros Versiyonları başlıklı diye bir deneme yazıyor ve tam da bu soruyu işliyor. Diyor ki “Homeros’un birbirinden çok farklı çevirileri nasıl yan yana var olabiliyor?” Sonrasında Borges’in bir cümlesi var aman aman:

“Kesin metin fikri ya dine aittir ya da yorgunluğa.”

Yani bir çeviri nesnel olamaz. Hiçbiri ötekinden daha sadık değildir çünkü sadık kalınacak kesin bir asıl metin fikri zaten bir yanılsamadır. Hele Odysseia’da! Çünkü Homeros’un şiiri her gece, her mecliste yeniden bestelenirdi; ozan ezberden okumazdı, söylerken kurardı. Erman Gören tam da bu yüzden dizeleri yüksek sesle söyleyerek çevirmiş; sesli okuduğunuzda metnin açılacağını söylüyor.

Öyleyse her çeviri bir açıdan o performansın yeni bir gecesi olarak görülebilir. Ya da Erman Gören’in kendi ifadesiyle, “Her çeviri yeni bir estetik tekliftir.”

Teklifin ne demek olduğunu görmek için kelimelere bakalım. Homeros, Odysseus’a polytropos demişti.

• Azra Erhat bunu “binbir düzenli yaman adam” diye duymuş.

• Erman Gören ise “dümeni-bol yiğit” diyor. Birinde kurnaz bir adam var, ötekinde rotasını hep yeniden çizen bir denizci iması.

Ya da insanın kırılganlığı üzerine o büyük dize:

• Erhat: “insandan daha güçsüz bir yaratık beslemez toprak ana.” diyor.

• Gören ise: “yoktur toprağın beslediği insandan daha-zayıfı.”

Hangisi doğru? İkisi de doğru çünkü ikisi de aynı denize açılan başka bir gemi…

Prof. Dr. Erman Gören’in Odysseia’sı Everest Yayınları’ndan çıktı. Bende hem ciltli hem karton kapak baskısı var. Ciltli baskı pek güzel. Yayınevinin Bkmkitap ile özel bir anlaşması var; oradan indirimli edinebileceğimizi söylediler. Destan üç bin yaşında ama sesi yepyeni. Kitaplığımızda bulunsun.

Sevgiler,

Dilara