Hamlet'e Eşlik Edecek Öneriler
Sevgili Athenaumlular!
Mart ayı konuğumuz William Shakespeare’den Hamlet okumanız umarım verimli geçiyordur. Bu sayıda, kitap kulübümüzdeki aylık planlamaya uygun olarak, kitapla ilişkili olduğunu düşündüğüm bağlamı genişleten ya da temel meseleleri aydınlatan bir takım öneri listesi hazırladım.
Ufak bir güncelleme: 16 Mart pazartesi, yani gelecek hafta, sinema kulübü buluşması yapacağımız için, inceleme yazısını 23 Mart Pazartesi gününe kaydırdık. Güncellenmiş program aşağıda mevcut👇🏻
📖 Shakespeare Nasıl Okunmalı?
Shakespeare üzerine yazılmış yüzlerce ama yüzlerce kitap var. Ben bir nevi okuma kılavuzu araştırırken en çok atıf alan, tartışılan iki çalışmadan yararlandım. Bu iki kitaptaki Hamlet’e özel bölümler 20-50 sayfa aralığındalar. Aşağıda paylaştığım bu kaynakları, bence Hamlet’i okuduktan sonra okumalısınız. Görmediğiniz detayları gösterdiği ince işçilik göz dolduruyor. Yine de önce kendimiz deneyimlemek daha güzel olacak.
1. “Shakespearean Tragedy”, Yazar Andrew Cecil Bradley
Andrew Cecil Bradley, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında yaşamış bir İngiliz edebiyat eleştirmeni ve Oxford Üniversitesi’nde şiir profesörü olarak görev yapmış. Onun Shakespeare üzerine yaptığı çalışmaların büyük kısmı aslında sınıfta verdiği derslerden doğmuş. Aşağıda kapağını paylaştığım Shakespearean Tragedy de bu derslerin kitaplaştırılmış hali.
Bradley bu kitapta Shakespeare’in Hamlet, Othello, King Lear ve Macbeth gibi dört büyük trajedisini sahne sahne analiz ederek trajedinin doğasını anlamaya çalışıyor. Hamlet’e ayrılmış yaklaşık 50 sayfalık oldukça kapsamlı bir analiz var.
Bradley’nin Hamlet okuması karakterin psikolojisini merkeze alıyor. Ona göre Shakespeare trajedilerinin özü yalnızca felaket değildir. Trajedi, yüksek konumdaki bir insanın örneğin bir kralın, prensin ya da büyük bir liderin hayatında ortaya çıkan olağanüstü bir çöküştür. Bu çöküş rastgele gerçekleşmez; karakterin kendi doğasından doğar. Bu yüzden Bradley’ye göre Hamlet’i anlamanın yolu olayları değil, Hamlet’in iç dünyasını anlamaktır.
2. “Shakespeare: Invention of the Human”, Yazar Harold Bloom
Harold Bloom, 20. yüzyılın en etkili edebiyat eleştirmenlerinden biri olarak kabul ediliyor. Yale Üniversitesi’nde uzun yıllar ders vermiş. Ona göre Shakespeare’in yarattığı karakterler modern insanın iç dünyasını şekillendirmiştir. Bloom bu yüzden kitabına oldukça iddialı bir başlık koymuş: “İnsanın İcadı.”
Bloom’a göre oyundaki asıl soru “Hamlet neden intikam almaz?” değildir. Asıl soru “Hamlet nasıl bir bilinçtir?”sorusudur. Çünkü Shakespeare Hamlet’i son derece bölünmüş bir zihinsel yapıya sahip olacak şekilde yaratmıştır. Hamlet aynı anda hem ironik hem ciddi, hem şüpheci hem metafizik sorularla meşgul bir karakterdir. Bloom bu durumu “ambivalent consciousness” yani ikiye bölünmüş bilinç olarak tanımlar.
🎞️ Filmler…
Önce klasikler… 1948’de yayınlanan Hamlet, klasik dönem İngiliz sinemasının en etkili filmlerinden biri kabul ediliyor. Akademi Ödülleri’nde dört Oscar kazanarak Shakespeare uyarlamaları içinde en çok ödül alan yapımlardan biri olmuş. Filmi Youtube’da buldum. Altyazıya ihtiyacı olanlar otomatik çeviri özelliği ile Türkçe’yi seçebilirler.
Film özellikle Hamlet’in iç monologlarını ve varoluşsal sorgulamalarını öne çıkarıyor. Bu nedenle pek çok eleştirmen tarafından, Shakespeare’in metnini “bir prensin zihninin içine yerleştiren” ilk büyük sinema uyarlamalarından biri olarak görülüyormuş. Yönetmen Olivier’in açılışta kullandığı anlatıcı cümlesi de bu yaklaşımı özetliyor: Hamlet, “karar veremeyen bir adamın trajedisi”dir.
Yaklaşık 80 yıllık bir film olduğunu hatırlatmak istiyorum. Efekt beklerseniz hayal kırıklığı yaşarsınız.
1996 yapımı, ikinci Hamlet ise Kenneth Branagh tarafından yönetilen ve başrolünde yine Branagh’ın yer aldığı, uyarlamalardan biri. Film, Shakespeare metnini neredeyse hiç kısaltmadan sinemaya uyarlamamış. Bu yüzden 242 dakika sürüyor.
Laurence Olivier’in 1948 filminde Hamlet daha içe kapanık ve psikolojik bir figür olarak ele alınırken, Branagh’ın yorumunda karakter daha enerjik, daha politik ve daha dışa dönük bir prens olarak karşımıza çıkıyor. Bu farklılığı görmek hoşuma gitti. Ayrıca Kate Winslet filme çok yakışmış.
Youtube’dan Videolar…
TedEducation kanalında çerezlik bir başlangıç videosu var:
Bu ikinci videoyu çok sevdim. Tam bir saatlik derinlemesine Hamlet analizi. Böyle içeriklere bedava ulaşabiliyor olmak çok güzel👇🏻
Son olarak, “Hayatımda gördüğüm en British şey!” dediğim eğlenceli bir video bırakmak istiyorum. Britanya sineması ve tiyatrosundan ünlü isimler, (hatta bir de kral), olmak ya da olmamak işte bütün mesele bu cümlesini bakın nasıl telaffuz ediyor:
Umarım bu öneriler bir katkı sağlar. Haftaya pazartesi canlı yayında Hamnet’i konuşacağız. Sinema kulübüne dair detayları yazdığım bülteni aşağıda yeniden paylaşıyorum👇🏻
🙌🏻 Online buluşmalar yalnızca ücretli üyelere özel bir şekilde Zoom’da olacak. Giriş bilgilerini etkinlik gününde ileteceğim. Bu toplantılarda konuşmak zorunlu değil; kamera/mikrofon kapalı şekilde dinleyici olarak da katılabilirsiniz.
Görüşmek üzere,
Dilara