Haziran ayı konuğumuz Homeros’dan Odysseia okumanız umarım keyifli geçiyordur. Planlamaya uygun olarak ayın bu üçüncü haftası, size kitabın ilk yarısı olan macera temasını özetleyen notları iletmek isterim. 29 Haziran Pazartesi Günü 21:00’de kitaba dair ilk online buluşmamızı yaparak derinlemesine tartışacağız.

Odysseia'nın İlk Yarısı: Eve Dönüşün Felsefesi

Karşınızda bir tanrıça size ölümsüzlük teklif ediyor. Hiç yaşlanmayacaksınız, hiç hastalanmayacaksınız, acı diye bir şey kalmayacak. Tek yapmanız gereken o adada kalmak. Çoğu insan “Tamam, nerede imzalıyorum!” derdik herhalde... Ama Odysseus her sabah kalkıyor, deniz kenarına oturuyor ve ağlıyor. Çünkü o, dumanı tüten küçücük adasına, ölümlü karısına, yaşlı babasına dönmek istiyor.

İnsan neden sonsuz bir hazzı reddedip sonlu, kırılgan, sonunda ölümle biten bir hayatı seçer? Çünkü Odysseus o adada kalsa bir tanrıçanın yanındaki isimsiz biri olurdu sadece. İthake'de ise bir adı, bir geçmişi, onu bekleyen insanlar var. Yani bir anlamda ölümsüzlüğü değil, kim olduğunu seçiyor. Anlamın sınırla, hatta ölümle ne kadar iç içe olduğunu fark ediyor musunuz? Hiç bitmeyecek bir şeyin değeri de olmuyor.

Şimdi kitabın içindeki kitaplara dalalım!

1. Kitap: ‘Polytropos’ Kimliğin Özü

Odysseus’u tanımlayan en iyi sıfat ‘polytropos’. Yani çok yönlü, çok dönüşlü, birçok hile bilen demek. Bu kelime hem onun zekasını hem de yolculuğunun dolambaçlı doğasını anlatır. Fakat bütün bu yön değiştirmelerin, kılık değiştirmelerin ve hilelerin altında değişmeyen tek bir şey vardır, o da dönme arzusudur. Odysseus binbir surete bürünebilir fakat her zaman İthake’ye yönelmiş kalır. Kimliğin özü belki de budur. İnsan sürekli değişir, farklı durumlarda farklı yüzler takınır ama onu kendisi yapan, neye doğru yöneldiğidir.

Bu fikir bize Homeros’unki gibi çok erken tarihli bir metinde neredeyse fenomenolojik bir sezgi verir. Çünkü kimlik burada sabit, değişmez, yekpare bir öz gibi düşünülmez. Odysseus’un kimliği, onun içinde sakladığı değişmeyen bir çekirdekten çok, dünyayla kurduğu ilişkide, yöneliminde ve hatırlama biçiminde açığa çıkar. O, kendini ancak bir şeye doğru yönelmiş olarak sürdürür. Başka bir deyişle, Odysseus’un “ben”i, bir yönelimler bütünüdür.

Bu yüzden polytropos kelimesi ilk bakışta değişkenliği anlatır gibi görünürken, aslında bir süreklilik fikri de taşır. Odysseus değişir, saklanır, yalan söyler, adını gizler, bazen Hiçkimse olur, bazen kahramanlığını saklar. Fakat bütün bu geçici kimliklerin altında tek bir varoluşsal çizgi devam eder. Demek ki insanı insan yapan şey, hiç değişmemesi değil; değişirken bile neye sadık kaldığıdır.

Sizce öyle midir?

1. Kitap: Proem - Giriş

Homeros, kahramanını bir yokluk içinde çıkarır. Troya çoktan düşmüştür, savaşın diğer kahramanları ya evlerine dönmüş ya da ölmüştür. Fakat Odysseus hala ortada yoktur. Destanın ilk yarısı, yani İthake’ye dönüşe kadar uzanan bölüm, işte bu yokluğun anlamını arayan bir metindir. Burada asıl mesele bir adamın denizleri aşması değil, bir insanın neden ölümsüzlüğü reddedip ölümlü bir eve dönmek istediğidir. Bu soru destanın omurgasını kurar ve geri kalan her macera, bu sorunun bir başka yüzünü aydınlatır.

1.– 4. Kitaplar: Telemakhos

Anlatı, Odysseus'un oğlu Telemakhos'la başlar. İlk dört kitap, çoğu zaman Telemakheia diye anılan bu bölüm, İthake'deki çürümeyi gözler önüne serer. Babanın yokluğunda saray, Penelope ile evlenmek isteyen taliplerce işgal edilmiştir. Talipler her gün başkasının evinde yiyip içer, malı tüketir, ev sahibinin dönüşünü ister beklemez.

Homeros bu tabloyu bize boşuna anlatmaz. Yunan dünyasında konukseverlik, yani ‘xenia’, bir görgü kuralı olmaktan çok daha fazlasıdır. O, ahlaki düzenin temelidir. Misafire nasıl davranıldığı, bir insanın ya da bir toplumun karakterinin en güvenilir göstergesidir. Talipler bu yasayı çiğnedikleri için çürümüş sayılırlar. Onların karşısına Nestor ve Menelaos konur. Telemakhos bu iki yaşlı kralı ziyaret ettiğinde örnek bir ağırlanmayla karşılaşır ve okur böylece doğru düzenin neye benzediğini görür. Yani konukseverlikle ahlaki açıdan düzenlililik arasında bir bağ görürüz.

Telemakhos'un yolculuğu aynı zamanda bir olgunlaşma yolculuğudur. Babasını arayan genç adam kendi erkekliğini, kendi sesini de arar. Destanın daha ilk sayfalarında kimlik teması böylece sessizce kurulmuş olur çünkü Telemakhos'un kim olacağı babasının kim olduğuyla doğrudan bağlıdır.

5. Kitap: Kalypso Adası

Odysseus'un kendisi sahneye ancak beşinci kitapta çıkar. Onu tanrıça Kalypso'nun adasında, sonsuzluğun ortasında buluruz. Kalypso ona evlilik, sonsuz gençlik ve ölümsüzlük teklif etmiştir. Ada güzeldir, hayat kolaydır, acı yoktur. Buna rağmen Odysseus her gün kıyıda oturup ağlar, gözlerini denize diker, dumanı tüten İthake'sini özler.

Burada karşımıza çıkan seçim, Homeros’un kaleminden bize varoluşun anlamını sezdirmeye başlar. Kalypso ona zamanın durduğu, hiçbir şeyin değişmediği, dolayısıyla hiçbir şeyin ağırlık taşımadığı bir varoluş sunar. Odysseus ise sonlu, kırılgan, sonunda ölümle biten bir hayatı seçer.

Bu seçim bize altan alta şu fikri veriyor; anlam, ancak sınırla birlikte var olur. Bu noktada Martin Heidegger’i anımsarsak, hayatın anlamı zamanın sonlululuğudur. Sonsuza dek sürecek bir haz, haz olmaktan çıkar çünkü onu değerli kılan kıtlık ortadan kalkmıştır. İnsan kendisi olmak için hatırlanmaya, ait olmaya ve sonlu olmaya muhtaçtır. Bu açıdan baktığımızda Odysseus’un ölümsüzlüğü reddetmesi kimliğini seçtiği anlamına gelir.

6.– 8. Kitaplar: Phaiaklar

Adadan ayrılan Odysseus, fırtınalardan sonra Phaiakların ülkesine, Skheria’ya ulaşır. Burası bir nevi destanın dinlenme noktasıdır. Phaiaklar onu görgülü biçimde ağırlar ve bu ağırlanış İthake’deki taliplerin kabalığıyla tezat oluşturur. Bir şölende ozan Demodokos, Troya savaşının ve tahta atın hikayesini söyler. Odysseus kendi yaşadığı olayları başka birinin ağzından dinlerken ağlamaya başlar.

Bu bölümdeki mesajı çok dokunaklı buluyorum. Çünkü insan, kendi hayatını ancak ona dışarıdan bakabildiğinde, onu bir hikayeye dönüşmüş halde gördüğünde tam olarak anlayabiliyor. Soren Kierkegaard’ın dediği gibi, “hayat ileriye doğru yaşanır ama geriye bakıldığında anlaşılır.”

Olayların ortasında, onları yaşarken kendimizi (ya da şöyle söyleyelim) hayatımızın hikayesini göremiyoruz. Farketmek mesafelenmeyi gerektiriyor. Mesafelenmek, durmadan dinlenmeden akıp giden bir yaşam biçiminde imkansız hale geliyor. Duramadığımız, dinlenemediğimiz ve en temelde mesafelenemediğimiz için kimiz ve nasıl bir hikaye inşa etmekteyiz bilmiyoruz.

Odysseus da burada hem yaşayan kahraman hem de kendi destanının dinleyicisidir. Kimliğimizin anlatıdan örüldüğü düşüncesi, yani kendimizi başkalarına ve kendimize anlattığımız hikayelerle var ettiğimiz fikriyle karşılaşırız.

9.– 12. Kitaplar: Apologoi- Maceraların Anlatımı

Phaiakların isteği üzerine Odysseus nihayet kendi maceralarını anlatmaya koyulur ve dokuzuncu kitaptan on ikinci kitaba kadar uzanan bu bölüm destanın en bilinen olaylarını içerir. Anlatının geriye dönük olması önemlidir çünkü artık bu olayları onları atlatmış ve anlamlandırmaya çalışan bir adam dinleriz.

İlk büyük tehlike unutmaktır. Lotusyiyenler ülkesinde tayfanın bir kısmı, yedikleri çiçekten sonra eve dönmeyi tümden unutur, sadece orada kalıp o tatlı uyuşukluğun içinde erimek ister. Aynı tehlike daha sonra büyücü Kirke’nin adasında, hatta Kalypso’nun yanında başka biçimlerde tekrarlanır. Bu tehlike yüzeyde bir tembellik gibi görünse de aslında başka bir anlamı vardır. Eve dönmeyi unutmak, kim olduğunu unutmaktır. Belleğini yitiren insan, geçmişini ve dolayısıyla kendini yitirir. Odysseus’un yolculuğu boyunca verdiği mücadele büyük ölçüde hatırlamaya devam etme mücadelesidir.

T.S. Elliot’un Little Gidding adlı şiirinin muazzam dizelerinde dediği gibi:

"Keşfetmekten asla vazgeçmeyeceğiz

Ve tüm keşiflerimizin amacı dönmek olcak başladığımız yere

Onu yeni gözlerle ilk kez görmek için”

İkinci büyük izlek kurnazlık ile kaba kuvvet arasındaki karşıtlıktır. Yunancada “metis” denen şey, zeka, hile ve çok yönlü düşünme yeteneğidir. Bunun karşısında “bie”, yani çıplak güç durur. Odysseus tam bir metis kahramanıdır. Bunu en net bir şekilde tek gözlü dev Polyphemos olayında görürüz. Devin mağarasına kapanan Odysseus, ona adını sorulduğunda kendini “Hiçkimse” diye tanıtır.

Devi kör ettikten sonra Polyphemos yardım için bağırır fakat ona Hiçkimsenin saldırdığını söyleyince diğer devler oralı olmaz. Burada bir kelime oyunu, salt gücün önüne geçer.

Ne var ki Odysseus adadan uzaklaşırken gururuna yenik düşer, geri dönüp deve gerçek adını haykırır:

Bu anlık zafer sarhoşluğu, deniz tanrısı Poseidon’un öfkesini üzerine çeker ve dönüşünü yıllarca geciktirir. Homeros böylece zekanın kibirle birleştiğinde tehlikeli olabileceğini gösterir. Akıl, ancak ölçüyle birlikte erdem olur.

Üçüncü izlek bilgidir ve bilginin bir bedeli olduğudur. Sirenler, geçen denizcilere her şeyi bildiklerini, geçmişi ve geleceği onlara fısıldayabileceklerini vaat eder fakat bu mutlak bilgiyi dinleyen herkes kayalıklarda ölür:

Odysseus bu sınavı ilginç bir biçimde geçer. Tayfasının kulaklarını balmumuyla tıkar, kendini ise direğe bağlatır, böylece şarkıyı duyar ama ona teslim olamaz.

Bu sahne, insanın bilme arzusu ile bu arzunun yıkıcılığı arasındaki gerilimi simgeler. Odysseus bilmek ister fakat bilmenin kendisini yok etmesine izin vermeyecek kadar da ölçülüdür. Bilginin daha karanlık bir biçimiyle ölüler diyarına inişte, yani Nekyia’da karşılaşır. Burada ölmüş kahin Teiresias’a danışmak için yer altına iner. Ölülerle konuşmak, geçmişiyle ve geleceğiyle yüzleşmek demektir. Annesinin ruhuyla karşılaşması, savaşta yitirdiği yoldaşlarını görmesi, kendi ölümlülüğünü çıplak bir şekilde önüne serer. Bu iniş, kahramanın ancak ölümün eşiğinden geçerek olgunlaşabileceğini söyler. Eve dönmek isteyen adam, önce ölülerin ülkesinden geçmek zorundadır.

İşte tam bu bölüm bizi geçtiğimiz ay yaptığımız Joseph Campbell’dan Kahramanın Sonsuz Yolculuğu okumasında sürekli tartıştığımız yere getiriyor. Kahramanın, hayatının hikayesini ve dolayısıyla kendisini yaratması, ölmesinden ya da şöyle söyleyelim, ölümle bir tür ilişki kurmasından geçiyor.

12. Kitap: Özdenetim - Helios'un Sığırları

Dördüncü ve belki en bedel ödetici ders özdenetimdir. Helios’un kutsal sığırları sahnesi bunun doruğudur. Odysseus tayfasını sığırlara dokunmamaları konusunda uyarır çünkü bunlar güneş tanrısının hayvanlarıdır.

Fakat açlık ve sabırsızlık ağır basar ve Odysseus uyurken tayfa sığırları keser. Bu itaatsizliğin bedeli ağır olur çünkü tanrılar gemiyi batırır ve Odysseus dışında herkes ölür. Burada Odysseus’a sık sık verilen sıfat anlam kazanır. Ona çok çekmiş, çok dayanmış anlamında polytlas denir. Onu tayfasından ayıran şey, açlığına ve arzusuna hükmedebilmesi, yani sonucu beklemeye katlanabilmesidir.

Tematik Ara: 1. ve 12. Kitaplardaki Kader ve İrade Teması

Bütün bu maceraların ardında, destanı boyunca insan iradesi ile tanrısal müdahale arasındaki ilişkinin gerilimini görürüz. Athena Odysseus’u korur, Poseidon ona düşmanlık eder, tanrılar Olympos’ta onun kaderini tartışır ve benzeri… Buna rağmen Homeros, insanı tümüyle edilgen bir kukla olarak çizmez. Destanın daha açılış satırlarında insanların kendi ahmaklıklarıyla başlarına bela açtıkları, tanrıların öngördüğünden fazla acı çektikleri söylenir.

Böylece destan, ne tam bir yazgıcılığa ne de mutlak bir özgürlüğe yaslanır. İnsan, tanrıların kurduğu bir dünyanın içinde, kendi seçimleriyle kendi kaderini biçimlendirir. Bu kısım nedensellik, belirlenim, kader ve özgür irade tartışması yapmamız gereken yer. Bunu buluşmaya saklıyorum.

13. Kitap: Ve İthake'ye Dönüş…

Destanın ilk yarısı, Phaiakların Odysseus’u uykudayken bir gemiyle İthake kıyısına bırakmasıyla kapanır. Yıllar süren çabadan sonra dönüş, sessiz ve görkemsiz bir biçimde uykuda gerçekleşir. Çünkü asıl yolculuk artık bitmiştir fakat asıl sınav daha başlamamıştır.

Odysseus toprağa ayak basar ama henüz kendi sarayına giremez, henüz karısına ve oğluna kavuşamaz, henüz hak iddia eden talipleri alt etmemiştir. İlk yarı, mekansal dönüşü tamamlar fakat varoluşsal dönüşü askıda bırakır. Onun yeniden İthake’nin kralı olarak tanınması, yani gerçek anlamda eve dönmesi için daha çok şey yapması gerekir.

Sonuçta destanın bu ilk bölümü, çokça söylenildiği gibi, bir eve varma hikayesinden çok bir kendine varma hikayesi olarak karşımıza çıkar. Kalypso’nun adasında ölümsüzlüğü reddederken, Lotusyiyenler ülkesinde unutmaya direnirken, Polyphemos’a adını haykırırken, Sirenlerin şarkısına direğe bağlı dayanırken hep aynı şeyi yapar, kendi kalmaya çalışır.

Böylece Homeros, çok çok eski bir destanın içinden bize bugün hala değeri olan bir soru sorar. İnsanı insan yapan nedir, ölümsüz bir hazda erimek mi yoksa sonlu, acılı, fakat anlamlı bir hayatı sahiplenmek mi? Bizler hayatımızın hikayesini sahipleniyor muyuz? Değişen türlü olayda hangi yönelimlerde ısrarcıyız?

İşte bunlar canlı buluşmamızın soruları.🤓 29 Haziran Pazartesi Günü, kitaba dair ilk online buluşmamızı yaparak tartışacağız.

Sevgiler,

Dilara

Umarım herkes iyidir. Kulüp içi iletişime minik bir davet duyurusu ile ara veriyorum. Çünkü sizi fikren çok keyifli bulduğum herkese açık ve ücretsiz bir etkinliğe davet etmek isterim.

Bildiğiz gibi, 54. İstanbul Müzik Festivali başladı. Borusan İstanbul Filarmoni Orkestrası 16 Haziran akşamı 20:00’de AKM’de sahnede olacak.

Ama benim duyuracağım bu değil.

Borusan, konseri AKM’de izleyemeyenler için Caddebostan sahilde denizin kenarında dev bir ekran kuracak, önüne de yayılabilmemiz için puflar yerleştirecek. Böylelikle AKM’deki konser, parktan canlı olarak izlenebilecek.

Bana kalırsa şehirdeki en iyi piknik konsepti olabilir! Gün batımında, deniz kenarında, yayılarak klasik müzik konseri dinleme fikrine bayıldım. O yüzden ben kendimi garantiye almak için katlanan sandalye, piknik sepetimi, prosecco’mu alıp gideceğim.🤓 18:00-19:00 civarı alanda olurum. Ön muhabbet için erken gelmeniz önerilir.

Siz de gelin, konseri birlikte izleyelim.

Sevgiler, selamlar!

Dilara

Haziran ayı konuğumuz Homeros’tan Odysseia’daki yolculuğunuz umarım güzel geçiyordur. Daha önce söylediğim gibi, bu ay kitabın macera hattını, yani ilk büyük yarısını okuyacağız. Odysseus’un denizlerde savrulduğu, tanrılarla, canavarlarla, büyücülerle, ölüler ülkesiyle ve eve dönememe haliyle boğuştuğu bölümü takip edeceğiz. Temmuz ayında ise işin daha sessiz gözükmesine rağmen daha zor kısmına, yani eve dönüşe ve eve döndükten sonra yeniden tanınma meselesine geçeceğiz.

Bu bültende kulübümüzdeki aylık plana uygun olarak kitapla ilişkili olduğunu düşündüğüm bazı okuma, izleme ve dinleme önerilerini bir araya getirdim.

Din ve Mitoloji İpuçları

Önce bağlama dair biraz bilgi… Malumunuz, Eski Yunanlarda kutsal bir kitap yoktu. Vahiy yoktu, iman ikrarı yoktu, “Şuna inanacaksın!” diyen bir akide yoktu. Bir Yahudi'nin Tevrat'ı, bir Hristiyan'ın İncil'i, bir Müslüman'ın Kuran'ı vardı; Yunanlının böyle bir metni hiç olmadı. Dolayısıyla “Yunan dinini kim yazdı?” diye sorduğunda verilecek cevap şaşırtıcı ama durum bu: Şairler.

Herodotos bunu çağlar önce, Tarihler'in ikinci kitabında neredeyse pervasız bir açıklıkla söyler. Tanrıların soyağacını yapan, onlara adlarını veren, paylarını ve hünerlerini dağıtan, biçimlerini tarif edenler Homeros ile Hesiodos'tur, der. Bir tarihçinin, tanrıların ta kendi suretini iki ozana mal etmesi, ki üstelik kendi çağına göre çok da eski olmayan iki ozana, başlı başına olağanüstü bir cümledir!

Bunun ilk büyük sonucu otoritenin yerini değiştirmesidir. İbrahimi gelenekte kutsal söz yukarıdan iner ve onu koruyan, yorumlayan, sapmayı cezalandıran bir ruhban sınıfı vardır. Yunan rahibi ise bambaşka bir figürdür, çoğu zaman bir tapınağın bakımını üstlenen, kurbanı usulünce kesen bir kent görevlisiydi. Bakın, bir teolog değil.

Read more

Haziran ayının bu ilk pazartesi günü, kulübümüzün (dile kolay!) yirmici kitabını ilan ediyorum: Homeros’tan Odysseia...

Şimdi bundan sonrası biraz farklı ilerleyecek. Bildiğiniz gibi normalde her ay tek bir kitaba odaklanıyoruz. Ay boyunca benden üç mail bülteni alıyorsunuz: önce kitabı açan bir tanıtım yazısı, sonra öneri kürasyonu, ardından da daha kapsamlı bir inceleme metni. Ayın son haftasında ise online buluşmada kitabı birlikte konuşuyoruz.

Fakat bu kez elimizde öyle kolayca “bir ayda okunup kapatılacak” bir kitap yok. Odysseia dev bir metin. Yalnızca sayfa sayısı bakımından değil; kültür tarihi, anlatı geleneği, mitoloji, sinema, modern roman ve hatta insanın kendi hayatını hikayeleştirme biçimi açısından da dev bir metin.

Peki neden bu kitabı seçtik?

Bunun ilk ve en eğlenceli sebebi şu: Muhtemelen yaz boyunca herkesin ağzında olacak Christopher Nolan’ın The Odyssey filmine paralel bir okuma yapmak istedim. Böylece popüler kültürle klasik kültürü, sinemayla mitolojiyi, yaz muhabbetiyle genel kültürü aynı masada buluşturmuş olacağız. Film 17 Temmuz’da vizyona girecek. Biz de bu büyük anlatıya filmden önce hazırlanmış, arka plandaki bütün mitolojik ve anlatısal katmanları sezebilir olacağız.

Ama elbette mesele yalnızca Nolan filmi değil. Odysseia, Batı edebiyatının en eski ve en güçlü eve dönüş hikayelerinden biri. Savaş bitmiştir, Troya geride kalmıştır, zafer kazanılmıştır; fakat asıl mesele hala çözülmemiştir… İnsan eve nasıl döner? Daha doğrusu, yıllar sonra döndüğü ev hala onun evi midir? Ya da dönen kimdir?

Geçen ay birlikte Joseph Campbell’ın Kahramanın Sonsuz Yolculuğunu okuduk. Orada kahramanın çağrıyı duymasından, eşiği geçmesinden, sınavlarla karşılaşmasından, yeraltına inişinden, dönüşümünden ve sonunda eve dönüşünden söz etmiştik. Fakat Campbell’ın şemasında çoğu zaman en huzursuz bölüm dönüş kısmıdır demiştik. Çünkü kahramanın dış dünyada sınavlardan geçmesi yetmez; bir de döndüğü yerde yeniden tanınması, öğrendiği şeyi hayata geçirmesi, toplumla yeniden ilişki kurması gerekir. İşte Odysseia tam da bu yüzden Campbell’dan sonra okunabilecek en iyi metinlerden biri. Okuma programımızın zirvesi bu metin olacak.

Athenaum Kulübü

Mayıs Buluşması Video Kaydı

Merhaba…

Listen now

a month ago · 80 likes · 1 comment · Pelin Dilara Colak

Okuma Programı

Bugünden itibaren önümüzde tam dokuz hafta var. Ana metin yaklaşık 415 sayfa; öncesinde de 43 sayfalık bir hazırlık bölümü var. Hazırlık bölümü mutlaka okunmalı; Azra Erhat ülkemizdeki sayılı mitoloji uzmanlarından biri ve sayısız eseri dilimize kazandırdı.

Haziran ayında kitabın ilk büyük bölümünü okuyacağız. Tam olarak “yarısına kadar” demek doğru değil; daha çok hikayenin büyük macera hattının sonuna kadar geleceğiz. Odysseus’un Phaiaklar ülkesinde anlattığı büyük deniz maceraları 9–12. kitaplarda biter. Ardından 13. kitapta Phaiaklar onu uyurken İthaka kıyısına bırakır. Bu, destanın en önemli kırılma noktalarından biridir.

Çünkü anlatı burada ikiye ayrılır:

• İlk bölümde karşımızda eve dönemeyen adam vardır.

• İkinci bölümde ise eve dönmüş ama evini geri almak zorunda olan adam.

Bu yüzden özetle:

• Haziran ayında maceraları okuyacağız.

• Temmuz ayında ise eve dönüşü okuyacağız.

Şahane bir bölümleme derim!

Ücretli Üyeliğe Yükseltin

Haftaya öneri listesinde görüşürüz!

Sevgiler,

Dilara

Joseph Campbell’dan Kahramanın Sonsuz Yolculuğu hakkında yaptığımız online buluşma kaydımız bu bültende yer alıyor. Katılamayanlar buradan izleyebilirler. Buluşma 3 saat civarı sürdü! 😅 Bittiğinde zamanın nasıl geçtiğini anlamamıştık. Şimdiden iyi seyirler diliyorum!

Pazartesiden itibaren yeni programımıza başlayacağız.

Herhangi bir soru, öneri,…

Read more

Kulübümüzün ücretli üyeleri ile birlikte bu akşam (26 Mayıs Salı) Türkiye saatiyle saat 21:00’de bu yazının en alt sekmesinde ilettiğim Zoom bağlantısında buluşuyoruz.

Bu buluşmada Joseph Campbell’dan Kahramanın Sonsuz Yolculuğu hakkında tartışacağız.

📽️ Bu yayın üyeler için kayıt edilecek. Dolayısıyla bu akşamki online toplantıya katılamayacaklar, ertesi gün mail ile ileteceğim veya websitemize yüklenecek kaydı izleyebilirler.

🗣️Ve son not… Her ne kadar bu interaktif bir tartışma oturumu yapmayı amaçlasam da, eğer sadece dinleyici olarak katılmak isterseniz mikrofon ve kameranızı kapalı tutarak dahil olabilirsiniz.

Ücretli üyeliğe geçmek için aşağıdaki butondan kayıt olabilirsiniz👇🏻

Üyeliğinizi Yükseltin

Akşam görüşmek dileğiyle.

Sevgiler,

Read more

Bu akşamki buluşmamız için davet linkini göndermiştim; fakat yayını ertelemeyi rica edeceğim.

Tüm gün oldukça ciddi bir migrenle mücadele ediyordum. Linki bu yüzden geç gönderdim; çünkü son ana kadar yayını yapabilecek miyim diye kendimi yokladım. Yüzlerce kişinin programını bozmamak adına kendimi zorlamaya karar vermiştim, fakat şu an gerçekten iyi durumda değilim. Gözüm seğirmeye başladı ve bu kadar keyifsizken buluşma yapmanın size de haksızlık olacağını düşündüm.

18 aydır kulüp programında böyle bir erteleme sanırım ikinci kez yaşanıyor. Herkesin zamanına ve programına ne kadar dikkat ettiğimi biliyorsunuz; bu yüzden bunu yazmak benim için de kolay değil.

Müsaadenizle buluşmamızı yarın akşama, 26 Mayıs Salı günü 21:00’e ertelemek istiyorum. Umarım sizin için de uygun olur.

Anlayışınız için çok teşekkür ederim. 🤍

—Dilara

Bu ayın konuğu, malumunuz, kütüphanelerin mitoloji rafına sürgün edilmiş ama bana kalırsa aslında oraya hiç ait olmamış bir kitap: Joseph Campbell’ın Kahramanın Sonsuz Yolculuğu.

Hepiniz okumaktasınız diye umuyorum. Bu yazıda kitabın kuru bir özetini vermek yerine, 24 Mayıs Pazartesi akşamı yapacağımız online buluşmamızda üstüne konuşabileceğimiz soruları açıkta bırakmaya çalışacağım.

Campbell’ın bu cümlelerini sanıyorum ki herkes biliyor. Kitabı okumayanlar bile ya bir film fragmanında, ya bir TED konuşmasının üçüncü dakikasında ya da bir girişimcinin “Yolculuğum…” diye başlayan Linkedln gönderisinde mutlaka karşılaşmıştır. Fakat bana kalırsa neredeyse herkes onu yanlış okuyor.

Cümle ilk bakışta başarının formülü gibi duyuluyor. Yola çık, savaş, kazan, dön! Oysa Campbell burada bir zafer reçetesi vermiyor. “Kesin bir zafer” dediği yerde bile kitabın kendisi sayfalarca, ısrarla, bir ölümü anlatır aslında. Bu yüzden de maceranın en alçak noktası bir taç yerine balinanın karnıdır mesela; parçalanmadır. Campbell’ın kaleminde başarı yolculuğu muzaffer bir yay çizmez. O cümle, dünyanın en yaygın biçimde alıntılanan ve en sık ıskalanan ölüm tarifidir. Bu kısım beni her defasında şaşırtır. Çünkü herkes gelişmek ve tatminkar bir hayat ister ama çok azı bu uğurda kendi ölümünü göze alır.

Yani kitapta Campbell, “Kahraman nasıl kazanır?” diye sormuyor. “Bir insanın eski haliyle ölüp yeni bir şey olarak geri dönmesi neden bu kadar zordur ve neden hep aynı biçimde zordur?” diye soruyor. İkisi arasında muazzam bir fark var. Kitabın konusu aslında buralarda açılıyor.

Yolculuğun İskeleti

Tartışmaya geçmeden önce kitaptaki haritayı masaya açalım yoksa neyi esnettiğimiz görünmeyecek. Campbell kahramanın yolculuğunun omurgasını üç perdeye böler: Ayrılma, erginlenme, dönüş ve akabinde altına on yedi adım dizer.

Ben bu adımları sırayla saymak niyetinde değilim. Buluşmada detaylarıyla konuşuruz. Bu yazının bir sınırı olması lazım. Dahası, Campbell’ın kendi düzeni, aslında nereye ağırlık verdiğini ele veren bir düzendir. Ben de tam o ağırlığı göstermek istiyorum.

Read more

Mayıs ayı konuğumuz Joseph Campbell’dan Kahramanın Sonsuz Yolculuğu okumanız umarım keyifli geçiyordur. Bu bültende kulübümüzdeki aylık planlamaya uygun olarak kitapla ilişkili olduğunu düşündüğüm bağlamı genişleten ya da temel meseleleri aydınlatan bir takım öneri listesi hazırladım.

Ağustos’a kadar kitap ve film programımız aşağıda yer alıyor. “Kahraman” temasıyla bol bol haşır neşir olacak ve kendi yaşamımız üzerine düşüneceğiz. Hayatımızın filminin kahramanı olmak için ne gerekir? :)

Üyeliğinizi Yükseltin

Şimdi Öneriler…

Joseph Campbell’ın The Hero with a Thousand Faces kitabını tek başına “mitoloji teorisi” gibi okumak bana kalırsa eksik olur. Aslında bu kitap, modern insanın neden hala hikayelere ihtiyaç duyduğunu; neden aynı anlatıları farklı çağlarda yeniden kurduğunu anlamaya çalışan büyük bir harita. Bu yüzden bence kitabı genişletmenin en iyi yolu, onu “mitolojik yapı + modern insanın psikolojisi + ritüelin kaybı” ekseninde düşünmek olurdu.

Başlangıç noktası olarak Campbell’ın en büyük etkisinin Carl Gustav Jung olduğunu görmek önemli. Campbell’ın “kahraman” dediği figür aslında Jung’ın arketiplerinin bir versiyonu gibi çalışır. Bu yüzden kitap boyunca karşımıza çıkan mağara, gölge, yaşlı bilge, ölüm-yeniden doğuş gibi imgeleri daha derin anlamak için Jung okumaları çok besleyici olabilir.

Biz bu kulüpte daha önce Kln. Psikolog Özüm Demirel eşliğinde dört arketipi konuşmuştuk. O yüzden ilk önerim, Şubat ayında paylaşılan arketip metinlerine geri dönmeniz ve o buluşmanın kaydını yeniden izlemeniz olurdu. Aşağıya hem Özüm’ün yazdığı inceleme metnini, hem de buluşma kaydımızı ekliyorum.

Buradan sonra ise iki ayrı yol açılıyor:

Birinci yol, mitolojinin tarihsel ve antropolojik tarafı. İkinci yol ise kahraman anlatısının modern popüler kültürde nasıl yaşamaya devam ettiği.

Mitolojinin tarihsel damarını genişletmek için Campbell’dan sonra mutlaka Mircea Eliade okunmalı. Özellikle The Sacred and the Profane (Türkçe çevirisi Kutsal ve Kutsaldışı). Çünkü Eliade bize modern insanın neden “kutsal zaman” duygusunu kaybettiğini anlatıyor. Geleneksel toplumlarda ritüeller yalnızca dini pratikler değildi; insanı kozmosa bağlayan tekrarlar, döngüler ve geçişlerdi. Campbell’ın kahramanı da zaten çoğu zaman böyle bir ritüel dünyanın içinden doğuyor.

Bu kitaba dair bir YouTube videosunu ben bayram döneminde yapmıştım. Özellikle Eliade’ın kutsal/profan ayrımını Campbell’la birlikte düşünmek için aşağıdaki içeriğimi izlemek çok iyi olabilir👇🏻

Sinemada Kahraman

Campbell bugün muhtemelen en çok Hollywood üzerinden yaşamaya devam ediyor. Özellikle George Lucas, Star Wars evrenini doğrudan Campbell’dan etkilenerek kurduğunu açıkça söyledi. Luke Skywalker neredeyse birebir Campbell şemasıdır: maceraya çağrı, çağrının reddi, mentorla karşılaşma, eşikten geçiş, sembolik ölüm, dönüşüm ve eve dönüş (Gelecek hafta bültende bu temayı açacağım). Bu yüzden bence bu ay mutlaka Star Wars’un ilk üçlemesi yeniden izlenmeli ama bir “uzay filmi” gibi değil, modern çağın seküler miti gibi! 🤓

Aslında Campbell’ın modeli bugün izlediğimiz çoğu filmin omurgası:

• The Matrix: Neo’nun uyanışı neredeyse modern bir gnostik mit.

• The Lord of the Rings: (Yüzük Kardeşliği) kolektif kahramanlık ve yük taşıma anlatısı.

• Dune: mesih miti ve politik kahraman eleştirisi.

Edebiyatta Kahraman

Kitabın edebiyatla ilişkisi de çok önemli. Campbell’ın kuramına adını veren “monomit” kavramı, Finnegans Wake (Türkçe’de Finneganın Vahı) eserinden gelir. Campbell özellikle Ulysses ve A Portrait of the Artist as a Young Man gibi metinleri modern insanın parçalanmış ruhsal yapısını anlamak için kullanır. Çünkü Joyce’un karakterleri de tıpkı modern birey gibi yönünü kaybetmiş ama hala anlam arayan figürlerdir.

Bunun yanında size “Yazın kafayı kırıp okusak mı?” diye sorduğum Dante’nin The Divine Comedy adlı eser, kahramanın yeraltına inişini ve dönüşümünü anlamak için belki de en güçlü edebi örneklerden biri. Dante’nin cehenneme inişi aslında insanın kendi karanlığıyla yüzleşmesidir. Aynı şekilde Metamorphoses da dönüşüm fikrinin antik dünyadaki arşivi gibi okunabilir. Çünkü Campbell’ın kahramanı özünde dönüşen insandır.

Belgeselde Kahraman

Mutlaka göz atmanız gereken bir televizyon röportaj dizisi var: The Power of Myth. PBS’in 1988’de yayınladığı bu program, gazeteci Bill Moyers’ın, konuk yazarımız Joseph Campbell ile yaptığı kapsamlı sohbetlerden oluşuyor. Dizi, insan kültürlerinde mitlerin anlamını ve modern dünyadaki sürekliliğini anlatmasıyla o dönem de büyük ilgi görmüştür. Yazarın kendisine kulak vermekten daha iyi ne olabilir? Aşağıdaki video 5 buçuk saatlik bir kayıt mevcut, tüm bölümlerin birleşimi👇🏻

Ayrıca Flutv’de Celal Kadri Kınoğlu "kahramanın sonsuz yolculuğu"ndan çıkıp kendi hayatının kahramanı olmak üzerine konuşmuş. İlgili ve güzel bir içerik!

Kapatırken…

İnsan neden hikayeler anlatır?

Bu soru üzerine düşünmenizi istiyorum.

Özellikle bana 34 yaşında gelen bir kafa (!) şu oldu: “Hayatımın hikayesine sahip çıkacağım.” Bu sizce ne anlama gelebilir?

Gelecek haftaki bültende konuyu açmayı deneyeceğim. Şimdilik umarım bu öneriler bir katkı sağlar.

Görüşmek üzere,

Dilara

Mayıs ayının bu ilk pazartesi günü, kulübümüzün on dokuzuncu kitabını ilan ediyorum: Joseph Campbell’dan Kahramanın Sonsuz Yolculuğu.

Geçtiğimiz ay Sisifos’la absürdün içinde kalmayı ve anlamı dışarıdan beklemeden yaşamayı tartışmıştık. Şimdi ise Joseph Campbell ile insanlığın en eski anlatılarına dönerek şu sorunun etrafında düşüneceğiz: Anlam, belki de başından beri, bir yolculuk formunda mı kuruluyor?

Campbell’ın “kahramanın yolculuğu” şeması, bireysel hayatlarımızı bile mitolojik bir yapının içine yerleştirecek.

Bu okuma aynı zamanda bizi bir sonraki durağımıza hazırlıyor: Odysseia. Çünkü gelecek ay birlikte okumaya başlayacağımız Odysseus’un eve dönüş hikayesi, Campbell’ın tarif ettiği yolculuğun en eski ve en güçlü örneklerinden biri. Yani bu ay, modern insanın anlam krizinden, kadim dünyanın anlatılarına doğru geçiş yapıyoruz. Bakalım birlikte neler bulacağız…

🙌🏻 Athenaum Kulübü, okuyucu destekli bir oluşumdur. Bu yüzden tüm içeriklere, üyelere özel sohbet odasına, online buluşmalara ve geçmiş yayınlar arşivine erişmek için mevcut ücretsiz üyeliğinizi, ayda 7 dolar - 300 TL karşılığında ücretli üyeliğe yükseltebilirsiniz.

Ücretli Üyeliğe Yükseltin

Haftaya öneri listesinde görüşürüz!

Sevgiler,

Dilara

“Hayatı Düşünmenin 4 Yolu” seminer serisinin ikinci bölümü bu akşam 21:00’de gerçekleşiyor. Bu haftaki konumuz: Stoacılık.

Stoacılık, kontrol edebildiklerimizle edemediklerimizi ayırmayı, zihinsel dayanıklılığı ve içsel özgürlüğü merkeze alan bir yaşam felsefesi.

Seminere katılım hala mümkün. Eğer seriye bugün dahil olmak isterseniz, bu akşamki oturuma katılabilirsiniz.

kayıt için buraya tıklayabilirsiniz

Ayrıca, geçen haftaki ilk seminerin kaydı da şu anda web sitemde erişime açık. Kaçırdıysanız oradan izleyerek sürece dahil olabilirsiniz.

Görüşmek üzere,

Albert Camus’den Sisifos Söyleni hakkında yaptığımız online buluşma kaydımız bu bültende yer alıyor. Katılamayanlar buradan izleyebilirler.

Diğer üyelerimizin katkılarıyla tartışığımız ikinci yarı, şahane geçti. Bu oturumlar sadece soruların yanıtladığı atlanabilir bir bölüm olarak görülmesin; çoğu konu daha da derinleşti. Pazartesiden itibaren …

Read more

Kulübümüzün ücretli üyeleri ile birlikte bu akşam (27 Nisan Pazartesi) Türkiye saatiyle saat 21:00’de bu yazının en alt sekmesinde ilettiğim Zoom bağlantısında buluşuyoruz.

Bu buluşmada Albert Camus’den Sisifos Söyleni hakkında tartışacağız. Zor bir yolculuktu ama bugün tamamlanıyor…

📽️ Bu yayın üyeler için kayıt edilecek. Dolayısıyla bu akşamki online toplantıya katılamayacaklar, ertesi gün mail ile ileteceğim veya websitemize yüklenecek kaydı izleyebilirler.

🗣️Ve son not… Her ne kadar bu interaktif bir tartışma oturumu yapmayı amaçlasam da, eğer sadece dinleyici olarak katılmak isterseniz mikrofon ve kameranızı kapalı tutarak dahil olabilirsiniz.

Ücretli üyeliğe geçmek için aşağıdaki butondan kayıt olabilirsiniz👇🏻

Üyeliğinizi Yükseltin

Akşam görüşmek dileğiyle.

Sevgiler,

Read more

Sizi haberdar etmek istediğim yeni bir canlı seminer dizisi var.

“Hayatı Düşünmenin 4 Yolu”, farklı felsefi gelenekler üzerinden iyi bir yaşamın ne olabileceğini birlikte sorguladığımız dört haftalık bir seminer dizisidir. Sırasıyla Hedonizm, Stoacılık, Budizm, Varoluşçuluk üzerinden şu soruya yaklaşacağız: İyi bir yaşam nedir ve nasıl kurulur?

Her hafta, yaşamı anlamlandırmanın farklı bir yolunu açan bir düşünce hattına odaklanacak ve bu yaklaşımların bugünkü hayatlarımızla nasıl kesiştiğini tartışacağız.

Kayıt Olun

Seminerler 23 Nisan’da başlıyor ve 23 Nisan, 30 Nisan, 7 Mayıs ve 14 Mayıs tarihlerinde, her Perşembe saat 21:00’de gerçekleşir. Her oturum ortalama iki saat sürer ve canlı olarak yapılır.

📽️ Canlı oturumlara katılamayanlar için tüm kayıtlar ertesi gün satın alım yapılan sekmeye yüklenir. Böylece satın aldığınız seminerlere dilediğiniz zaman geri dönebilir, içeriklere sınırsız ve kalıcı olarak erişebilirsiniz.

💡Herkese ve her seviyeye uygun, ön bilgi gerektirmez.

Ayrıca bu seminerle birlikte, katılımcıların hafta boyunca düşüncelerini, sorularını ve notlarını paylaştığı bir topluluk alanına da erişiminiz olacak👇🏻

İlgilenirseniz kayıt olmak için websitemi aşağıdaki bağlantıdan ziyaret edebilirsiniz.

Kayıt Olun

Sevgiler,

Dilara

Nisan ayı konuğumuz Albert Camus’den Sisifos Söyleni okumanız umarım keyifli geçiyordur. Planlamaya uygun olarak ayın bu üçüncü haftası, size kitabı özetleyen ya da daha doğrusu, benim nazarımda düşünmeye değer olan notları iletmek isterim.

Gelecek hafta pazartesi günü, bu ayın ikinci online buluşmasını yaparak kitabı tartışacağız.

üye olun

Camus, bu sözüyle klinik bir depresyondan ya da psikolojik bir çöküşten bahsetmiyordu. Yaşamın, o mekanik döngünün içinde her gün yeniden üretilmeye değip değmediği sorusu, felsefenin merkezidir. Bizi hayatta tutan şey nedir? Neden fişi çekmiyoruz? Dünyanın üç boyutlu olup olmadığı ya da zihnin kategorileri, bu sorunun yanında çoğu zaman yalnızca entelektüel oyunlar gibi kalır. İnsan, her gün yeniden kurulan bu anlamsızlık sarmalında, anlamın garantisi olmayan bir evrende nasıl yaşayabilir?

Görünmez Absürd Düzen ve Camus’nün Teşhisi

Modern insanın dramı, mekanik bir hayatın içinde uyuşmuşken aniden uyanmasıyla başlar. “Yataktan kalkma, tramvay, dört saat çalışma, yemek, uyku ve aynı uyum içinde salı, çarşamba, perşembe, cuma, cumartesi, çoğu kez kolaylıkla izlenir bu yol.”

Ancak bir gün, o basit, masum ve yıkıcı “Neden?” sorusu yükselir; her şey şaşkınlık kokan bir bıkkınlık içinde yeniden başlar. İşte bu bıkkınlık, bilincin uyanışıdır. Peki uyandığımızda neyle karşılaşırız?

Absürd

Camus’un “absürd” kavramı genellikle yanlış anlaşılır. Absürd (uyumsuzluk), dünyanın kendisinin anlamsız ya da saçma olması demek değildir. Dünya kendi içinde yalnızca yoğun, yabancı ve akıl-dışıdır. O sadece oradadır. Absürd olan, insanın anlam ve aydınlık talebi ile dünyanın bu talebe karşı sessizliği arasındaki çatışmadır. Absürd, ne yalnızca insandadır ne de yalnızca dünyada; ikisinin karşılaştığı o çarpışma anında doğar.

İnsan, dünyanın bu sessizliğini kendi ölçülerine, kendi aklına indirgemek ister. Ancak dünya direnir.

Bugün etrafımızı saran görünmez absürd düzen de çoğu zaman bu çatışmayı örtbas etmek üzerine kuruludur. İnsan, kendi sonluluğu ve dünyanın kayıtsızlığı ile yüzleşmek yerine devasa bir oyalama endüstrisi inşa etmiştir. Kariyer basamakları, algoritmaların teşvik ettiği kimlik performansları, kişisel gelişim kültürünün “en iyi versiyonuna ulaş” dogması… Bütün bunlar, insanın absürd ile yüzleşmesini erteleyen varoluşsal dikkat dağıtıcılar haline gelir.

Yanlış Çözümler: Umut ve Felsefi İntihar

Read more

Çarşamba akşam gerçekleşen Kirazın Tadı filmi hakkında yaptığımız online buluşma kaydımız bu bültende yer alıyor. Canlı yayına katılamayanlar buradan izleyebilirler.

Mutlaka izleyin derim; bademcik rahatsızlığım sebebiyle ben daha az konuşunca ne kadar güzel bir topluluk olduğumuz açığa çıktı, şahane yorumlar duydum…

Haftaya pazartesi günü Albert …

Read more

Sizi haberdar etmek istediğim yeni bir canlı seminer dizisi var.

“Hayatı Düşünmenin 4 Yolu”, farklı felsefi gelenekler üzerinden iyi bir yaşamın ne olabileceğini birlikte sorguladığımız dört haftalık bir seminer dizisidir. Sırasıyla Hedonizm, Stoacılık, Budizm, Varoluşçuluk üzerinden şu soruya yaklaşacağız: İyi bir yaşam nedir ve nasıl kurulur?

Her hafta, yaşamı anlamlandırmanın farklı bir yolunu açan bir düşünce hattına odaklanacak ve bu yaklaşımların bugünkü hayatlarımızla nasıl kesiştiğini tartışacağız.

Seminerler 23 Nisan’da başlıyor ve 23 Nisan, 30 Nisan, 7 Mayıs ve 14 Mayıs tarihlerinde, her Perşembe saat 21:00’de gerçekleşir. Her oturum ortalama iki saat sürer ve canlı olarak yapılır.

📽️ Canlı oturumlara katılamayanlar için tüm kayıtlar ertesi gün satın alım yapılan sekmeye yüklenir. Böylece satın aldığınız seminerlere dilediğiniz zaman geri dönebilir, içeriklere sınırsız ve kalıcı olarak erişebilirsiniz.

💡Herkese ve her seviyeye uygun, ön bilgi gerektirmez.

Ayrıca bu seminerle birlikte, katılımcıların hafta boyunca düşüncelerini, sorularını ve notlarını paylaştığı bir topluluk alanına da erişiminiz olacak👇🏻

Gelecek hafta başlıyoruz. İlgilenirseniz kayıt olmak için websitemi aşağıdaki bağlantıdan ziyaret edebilirsiniz.

Kayıt Olun

Sevgiler,

Dilara

Athenaum bünyesinde başlattığımız Sinema Kulübü’nün ikinci buluşması bu akşam 21:00’de gerçekleşecek. Ayın programı kapsamında izlediğimiz Abbas Kiarostami’den Taste of Cherry hakkında sohbet edeceğiz.

Kitap Kulübü’nün mevcut üyeleri, herhangi bir ek kayıt yapmadan bu bültenin en altındaki bağlantı aracılığıyla buluşmaya katılabilir.

üyeliğinizi yükseltmek için

⚠️Uyarı: Sohbet sırasında bol miktarda spoiler olacak. Eğer filmi henüz izlemediyseniz, canlı yayına katılmak yerine buluşmanın kaydını daha sonra izlemeniz daha iyi olabilir.

Akşam görüşmek üzere!

Sevgiler,

Dilara

Read more

Nisan ayı konuğumuz Albert Camus’den Sisifos Söyleni okumanız umarım olabildiğince az bulantılı geçiyordur… Bu bültende kulübümüzdeki aylık planlamaya uygun olarak kitapla ilişkili olduğunu düşündüğüm bağlamı genişleten ya da temel meseleleri aydınlatan bir takım öneri listesi hazırladım.

İlk online buluşmamızı, 15 Nisan Çarşamba saat 21:00’de gerçekleştireceğiz. Sinema kulübü kapsamında izlediğimiz Kirazın Tadı filmini konuşacağız. Akabinde ayın kitabı Sisifos Söyleni’ne dair ikinci online buluşmamız ise 27 Nisan Pazartesi saat 21:00’de yapılacak.

Üyeliğinizi Yükseltin

Ağustos’a kadar uzanan programımız aşağıda; hayatın dalgaları arasında, düşünceden düşünceye birlikte savrulacağız…

Şimdi öneri kitaplar…

Camus, insanı evrenin anlamsızlığı karşısındaki absürt kavramıyla yüzleştirdiği felsefi denemesi Sisifos Söyleni'nde yaşamın gayesizliğine ve ölümün kesinliğine rağmen bu anlamsızlık içinde mutlu olmayı ve direnmeyi savunurken, bu felsefi temeli kurguya taşıdığı en ünlü romanı Yabancı'da annesinin ölümüne dahi tepkisiz kalan, cinayet işledikten sonra idama mahkum edilen ve evrenin şefkatli kayıtsızlığına kucak açan Meursault'nun hikayesiyle okuru sarsar. Ancak bu bireysel yalıtılmışlık, yazarın bir diğer başyapıtı olan Veba romanında yerini ölümcül bir salgına karşı teist veya ateist olmalarına bakılmaksızın omuz omuza direnen karakterler aracılığıyla insanlık onuruna ve toplumsal dayanışmaya bırakır. Bu dayanışma ile başkaldırı ruhunun sınırlarını Başkaldıran İnsan adlı felsefi eserinde genişleterek, insanlık tarihindeki devrimlerin nasıl yeni baskı rejimlerine dönüştüğünü inceler ve insan onuruna saygılı, şiddetten uzak, ölçülü bir isyanın etiğini çizer. Tüm bu toplumsal ve metafizik arayışların ardından Düşüş romanında ise projektörleri tekrar bireyin karanlık iç dünyasına çevirerek, saygın bir avukatın Amsterdam'da bir barda yaptığı dramatik itiraflar üzerinden insanın kendi ikiyüzlülüğünü, düşüşünü, masumiyetin imkansızlığını ve yargılamanın ağırlığını sarsıcı bir monologla dile getirir.

Peki bu durumda “Hangisini okunmalı?” —Bence hepsi.

İkincil kaynaklara gelirsek… Varoluşçu felsefeyi anlamak için bu ayın ilk önerisi, Emmanuel Mounier’nin ‘Varoluş Felsefelerine Giriş’ adlı çalışması. Nitekim klasik bir özet sunmaktan çok, varoluşçuluğu belirli bir düşünsel perspektiften yorumlayan ve bu alanda asgari bir aşinalık varsayan eleştirel bir giriş metnidir.

Eğer konuyu bir diğer ünlü varoluşçu filozof Jean Paul Sartre’dan duymak isterseniz, ‘Varoluşçuluk’ iyi bir eşlikçi olabilir. Aslında bu metin bir konferansın yazıya dökülmüş hali; bu yüzden dili daha açık, daha savunmacı ve yer yer polemiktir. O meşhur “Varoluş özden önce gelir!” fikri en sade haliyle burada kurulur. Sisifos Söyleni okumasına eşlik edecek sağlam teorik çerçevelerden biri.

Sisifos Söyleni’nde edebi ve sezgisel olarak kurulan absürd duygusunun analitik bir karşılığını Thomas Nagel’in ‘Her Şey Ne Anlama Geliyor?’ adlı kitabında bulabiliriz. Nagel, çağdaş felsefede bilinç ve anlam problemleri üzerine önemli katkılar yapmış bir isim. Nagel’e göre absürd, hayatı ciddiye alırken aynı anda o ciddiyeti sorgulayabilmemizin yarattığı içsel gerilimden ortaya çıkar. Bu kitabı geçtiğimiz sene kulüpte birlikte okumuştuk. O programı kaçıranlar aşağıdaki linkten online buluşmamızı izleyebilir/dinleyebilir. Unutmayın, üye olduğunuzda tüm geçmiş programa erişebiliyorsunuz.

Üyeliğinizi Yükseltin

Athenaum Kulübü

Temmuz Buluşması Video Kaydı

Merhaba…

Listen now

a year ago · 49 likes · 1 comment · Pelin Dilara Colak

Fyodor Dostoyevski’den “Yeraltından Notlar” da, bu ay için güçlü bir eşlikçi çünkü Sisifos Söyleni’nde tarif edilen absürd bilincin daha karanlık ve dağınık bir halini burada görüyoruz. Dostoyevski, Camus’den önce, anlam arayışını kaybetmiş ama yine de yaşamaya devam eden bir zihni oldukça çarpıcı bir biçimde ortaya koyar. Yeraltı insanı, hem hayatı ciddiye alır hem de o ciddiyeti sürekli sabote eder; bu da onu kendi içinde bölünmüş bir karaktere dönüştürür. Tam da bu yüzden Dostoyevski, varoluşçu duyarlılığı edebiyatta en güçlü şekilde ifade eden figürlerden biri, hatta ‘babası’ olarak görülür.

Bir söyleşi…

Burada yer alan metin, Albert Camus’nün ölümünden hemen önce verdiği son söyleşilerden biri olarak kabul edilir. İlk kez 1960 İlkbahar-Yaz sayısında Venture dergisinde yayımlanmıştır. Söyleşide yer alan ve İngilizce olarak yöneltilmiş uzun sorular, daha sonra Essais’nin editörü Roger Quilliot tarafından kısaltılarak ve yer yer özetlenerek bugünkü biçimine getirilmiştir. Benim buraya eklediğim bağlantıda ise Türkçe çevirisi yer alıyor. Mutlaka göz atın derim. Okumak için tıklayın!

Videolar…

Aşağıda birkaç Camus belgeseli yer alıyor. Maalesef hiçbirinin Türkçe altyazı seçeneği yok. Fakat Youtube’daki otomatik çeviri seçeneği biraz gelişme kaydetmiştir diye umuyorum.

İlk video, BBC’nin bir belgeselinden on dakikalık kesit. Burada Camus ve Sartre karşılaştırılmalı ele alınıyor. İkinci ve üçüncü videolar ise uzun uzadıya (gerçekten uzun, bir tanesi dört buçuk saat kadar!) Camus ve felsefesini didik didik eden kaynaklar. Ben tamamlayamadım… Ama haberdar olmanızı çok istedim.

Dilara’dan dinleyelim…

Camus’tan hafifçe bahsettiğim ama genel varoluşçu felsefeye giriş niteliğinde olan eski içeriğime göz atabilirsiniz.

Nihilizm ve Varoluşçuluk farkını anlatan yine popüler kısa bir içerik:

Frankofon hocalarımızdan dinleyelim….

Fransız dili ya da felsefesi üzerine uzmanlaşan birkaç hocamızın konuya dair içerikleri:

Son olarak benden bir varoluşçuluk eleştirisi…

Son senelerdeki eleştirel teori ilgilerim ve dijitalleşen dünyada varolma deneyimim, bende varoluşçu felsefeye karşı bir nevi güvensizlik yarattı. Bu durumu ele aldığım içeriğim:

Bir film daha…

Zeki Demirkubuz’un Yazgı adlı filmi, doğrudan Albert Camus’nün Yabancı romanından esinlenmiş. Film, romandaki Meursault karakterinin duygusal kayıtsızlığını ve absürd dünyayla kurduğu ilişkiyi, Türkiye bağlamında Musa karakteri üzerinden yeniden kurar. Dolayısıyla filmi izlemediyseniz, bu ayki programımız kapsamında izlemek keyifli bir kesişme olabilir.

Umarım bu öneriler bir katkı sağlar. Haftaya pazartesi kitabın içeriğini incelediğim bir deneme yazısı ileteceğim. Çarşamba günü Kirazın Tadı adlı film üzerine yapacağımız online buluşmayı unutmayın!

Üyeliğinizi Yükseltin

Görüşmek üzere,

Dilara

Nisan ayının bu ilk pazartesi günü, kulübümüzün on sekizinci kitabını ilan ediyorum: Albert Camus’den Sisifos Söyleni. (Filmi aşağıda ilan edeceğim.)

Geçen ay Hamlet üzerinden varoluşsal bir krizin içine girdik. Hamlet’in kararsızlığı, eylemsizliği ve sürekli ertelediği kararlar aslında çok temel bir soruya dayanıyordu: Hayatın anlamı ve değeri nedir? Ve eğer değerli olduğundan emin değilsek nasıl yaşayacağız? Eğer bu sorular senin için havada kaldıysa, bu ayki metin doğrudan o soruların üzerine gidiyor.

Albert Camus’nün Sisifos Söyleni metniyle birlikte varoluşçu felsefenin temel problemlerini konuşacağız. Camus’nün yaklaşımı klasik anlam arayışından farklıdır. O, hayatın anlamını bulmaya çalışmak yerine, anlamın olmayabileceği ihtimaliyle ne yapacağımızı sorgular. Bu noktada “absürd” kavramını ortaya koyar ve insanın bu absürd durum karşısında nasıl bir tavır alabileceğini tartışır.

ÜYELİĞİ YÜKSELTMEK İÇİN TIKLA

Bu buluşmada sadece Camus’yü anlatmayacağım. Aynı zamanda varoluşçu felsefenin genel çerçevesini kuracağız: anlam arayışı, özgürlük, sorumluluk, eylem ve anlamsızlık gibi kavramları birlikte düşüneceğiz. Bu yüzden meraklısı kaçırmasın derim.

Ve Ayın Sinema Kulübü…

Bu ay Sisifos Söyleni’ni okurken bize eşlik etmesi için ‘sert’ bir film seçtim: Abbas Kiarostami’den Taste of Cherry.

Film, yaşamın neden sürdürülmesi gerektiğini açıklamaz. Büyük cevaplar vermez. Hatta ana karakterin neden ölmek istediğini bile tam olarak öğrenmeyiz. Ama iyi bir soru sorar: Yaşamaya devam etmek için gerçekten bir gerekçeye ihtiyacımız var mıdır? Filme bayılacağınızı düşünüyorum, Sisifos’a paralel bunu izlemek şahane bir bahara giriş olacak! 🤓

Sinema kulübü, ekstra bir üyelik gerektirmiyor; kitap kulübünün ücretli üyeleri sinema kulübünü de aynı şekilde kullanabilecekler. Yani bundan sonra üyelik bedeline ayda 2 online buluşma dahil olacak.

ÜYELİĞİ YÜKSELTMEK İÇİN TIKLA

Özetle Ayın Takvimi

Gelecek hafta kitaba dair ilk bültende görüşmek üzere!

Sevgiler,

Dilara