Ağustos ayı okumalarınız umarım keyifli geçiyordur. Daha önce söylediğim gibi, bu ay konumuz tek bir kitap değil; bir tema: yürümek.

Bu bültende aylık programımıza uygun olarak, yürümek meselesini biraz genişleteceğini düşündüğüm metinler, filmler ve birkaç başka şey hazırladım. Unutmayın ayın online buluşması 31 Ağustos Pazartesi Saat 21:00’de ücretli üyelere özel olarak yapılacak. Üye olmak için aşağıdaki sekmeye tıklayabilirsiniz.

üyeliğinizi yükseltin

Sainte-terrer

Thoreau, Yürümek denemesinin daha ilk sayfalarında küçük bir kelime oyunu yapıyor. Saunter, diyor; yani aşağı yukarı “aylak aylak yürümek”. Ardından kelimenin Kutsal Topraklara giden kişi anlamındaki sainte-terrer ifadesinden geldiğini öne sürüyor.

Filologlar bu etimolojiyi pek ciddiye almıyor; muhtemelen Thoreau’nun uydurduğu ya da en azından işine geldiği biçimde sahiplendiği bir hikaye. Ama zaten benim ilgimi çeken de kelimenin gerçekten buradan gelip gelmediği değil. Thoreau’nun neden böyle bir köken hayal ettiği. Çünkü böyle yaptığında yürüyüşü egzersizin, sağlığın ya da boş zaman faaliyetinin yanından alıp hac pratiğinin yanına koyuyor.

Bir yere ulaşmak için değil, yürümek için yürümek. Böylelikle katledilecek mesafeler önemsizleşiyor ve dünyayı içinde bulunulacak bir yer olarak deneyimlemekten söz eder hale geliyoruz.

Thoreau bu konuda yalnız da değil. Kendisinden önce ve sonra aynı fikri farklı gerekçelerle savunan pek çok yürüyüşçü var. Örneğin Robert Louis Stevenson, 1876 tarihli Walking Tours yazısında yürüyüşü performansa çevirmeye karşı çıkıyor. Kaç kilometre yaptığını, ne kadar sürede vardığını hesaplayan insanın derdi artık yürümek değil, ölçmektir. Bu itiraz bugün bana daha da tanıdık geliyor. ‘Ölçmek’ diyerek eleştirdiği eylemin, bugün neye dönüştüğünü görse hayret ederdi… Tüm hayatımız artık ölçmek üzerine kurulu. Adım sayıyoruz. Rotayı optimize ediyoruz. Ne kadar kalori yaktığımızı görüyoruz. Haritalar bize en kısa yolu söylüyor. Bir yere giderken bile mümkün olduğunca hızlı varmak istiyoruz. Stevenson, gel bir de sen 2026’yı gör. :)

Sadece Bir Kurşun Kalem Almak İçin…

Buradan artık Virginia Woolf’a geçelim. Street Haunting: A London Adventure kısa bir metin ve bu ay için çok güzel bir yan okuma. Woolf, bir akşam bir kurşun kalem almak için Londra sokaklarına çıkıyor. Fakat tabii mesele kısa sürede kalem olmaktan çıkıyor. Sokaklarda dolaştıkça vitrinlere, yabancılara ve dolayısıyla başka hayat ihtimallerine bakmaya başlıyor. Evde sahip olduğumuz o nispeten sabit “ben” de dışarı çıktığımızda biraz gevşiyor. Yürümek burada bir açıdan benliğin geçici olarak çözülmesi gibi. Gros’da yürürken üzerimize yapışmış sosyal kimliklerden bir miktar kurtuluyoruz. Woolf’ta ise şehirde yürürken başkalarının dünyalarına karışıyoruz.

Ama burada tam da Kahramanın Sonsuz Yolculuğunu okurken tartıştığımız bir soru yeniden beliriyor: İyi de eylemin öznesi kim?

Flaneur, 19. yüzyıl modern şehrinin meşhur figürlerinden biri, sokaklarda amaçsızca dolaşan, kalabalığa karışan, insanları gözlemleyen, şehri seyreden kişi. Ama bu figürün görünürde çok evrensel duran özgürlüğü tarihsel olarak hiç de o kadar evrensel değil. Çünkü Flaneur sokakta bulunmak için bir gerekçeye ihtiyaç duymaz. Bir yere yetişmiyordur. Bir işi yoktur. Sadece dolaşabilir. Takdir edersiniz ki kadınların şehirde yalnız, amaçsız ve bakarak dolaşması tarih boyunca aynı ölçüde mümkün olmadı.

Bir başka deyişle, başıboşluk bile bazen bir ayrıcalıktır. Bugün Google Maps’i kapatıp İstanbul’da iki saat boyunca hiçbir yere yetişmeden yürüdüğünüzü düşünün. Bu deneyim bir erkek ve bir kadın için gerçekten aynı mıdır? Saat öğleden sonra iki ile gece bir arasında aynı mıdır? Beyoğlu’nda, Bağcılar’da, Londra’da ya da Delhi’de aynı mıdır?

Yürümek böyle bakıldığında bir anda romantik bir “yavaş yaşam” pratiği olmaktan çıkıp kamusal alanın siyasetine bağlanıyor. Ve tam burada bu ayın film önerilerinden bir başkasına geliyoruz.

Vagabond

Agnes Varda’nın 1985 yapımı Vagabond filmini bir ek olarak bırakmak istiyorum. Özgün Fransızca adı Sans toit ni loi. Yani kabaca çevirisi, “çatısız ve yasasız” demekmiş.

Sandrine Bonnaire’in canlandırdığı Mona, Fransa kırsalında başıboş dolaşan genç bir kadın. Film daha başlangıçta onun donmuş bedeninin bulunmasıyla açılıyor; ardından hayatının son dönemini, karşılaştığı insanların hatırladıkları üzerinden geriye doğru izliyoruz. Geçen hafta Into the Wild adlı filmi önermiştim. Bu yüzden Vagabond’u özellikle onun yanına koymak istiyorum. Çünkü o filmde Christopher McCandless’ın yerleşik hayatı reddedişi, kolaylıkla romantik bir özgürlük hikayesi olarak okunabiliyor. Varda ise benzer bir kopuş arzusunu genç bir kadının bedeni üzerinden soruyor. Mona’nın özgürlüğü aynı zamanda barınmadan, güvenlikten, toplumsal kabulden ve korunmadan vazgeçmek anlamına geliyor. Aynı başıboşluk herkes için aynı şeyi mi ifade eder? Ne dersiniz?

Walk With Me

Bir de bu ayın temasının neredeyse doğrudan içine yürüyen bir belgesel var: Marc J. Francis ve Max Pugh’un 2017 tarihli Walk With Me’si.

Filmde, Zen Budist öğretmen Thich Nhat Hanh’ın Fransa’daki Plum Village topluluğunda yaşayan rahip ve rahibelerin gündelik hayatını izliyoruz. Meditasyon, sessizlik, yemek, çalışma ve tabii ki yürümek… Buradaki yürüyüşün Thoreau’yla konuşan tarafını özellikle seviyorum. Çünkü yine bir yere varmak için yürümüyoruz. Fakat Thoreau’da yürümek dünyaya yeniden açılmanın bir yoluysa, Thich Nhat Hạnh’ın pratiğinde biraz daha radikal bir fikir var: Yürürken hiçbir yere gitmek zorunda değilsin. Zaten oradasın. (Kolaysa :))

Sri Lanka’da kaldığım sırada Budist bir manastır ziyaret etmiştim ve sohbet ettiğim rahipler bana yürüyüş meditasyonunu göstermişti. Aşağıdaki videoyu arşivimden buldum. Bu inanılmaz güzellikteki yolda sadece yürümeniz gerekiyor. Söylemesi kolay, yapması zor, hatta çok zor. Çünkü düşünceler peşinizi hiç bırakmıyor.

Hiçbir Şey Yapmak

Yürümeyi işe yararlılık fikrinden iyice uzaklaştıran başka bir iş de Francis Alys’den geliyor. 1997’de Mexico City sokaklarında büyük bir buz bloğunu saatlerce itiyor. Yürüyor, itiyor, yürüyor, itiyor. Buz küçülüyor. Küçülüyor. Ve sonunda tamamen eriyor. Ortada saatler süren bir emek var ama günün sonunda geriye hiçbir şey kalmıyor.

Alys bu işi Paradox of Praxis adlı bir dizi içinde yapıyor ve karşı cümle de var. O da şöyle, “Bazen hiçbir şey yapmamak bir şeye varır.” Yani ikiliyi birlikte okuduğumuzda şöyle bir sonuca varıyoruz:

• Emek harcarsınız, geriye hiçbir şey kalmaz.

• Hiçbir şey yapmazsınız, bir şey olur.

Bunu izlerken Stevenson’ı ve Thoreau’yu düşünmemek zor. Modern dünyada hareket ettiğimizde sürekli bir yere varmamız bekleniyor. Bir faaliyetin değerini çıktısıyla ölçüyoruz. Alys ise saatlerce yürüyor ve bütün emeğini kelimenin tam anlamıyla eritiyor.

Ve Bir Podcast…

Son olarak bu öneri benden değil, kulübün uzun süreli üyelerinden Didem Gürzap’tan geldi. Didem, Açık Radyo’da program partneriyle birlikte yedi yıl boyunca Kamusla Güreş adlı, sözcüklerin etimolojileri, anlamları ve çağrışımları üzerine bir program yapmış. Ve bana şöyle yazdı:

“Yürümek x Durmak sözcüklerini beş program boyunca ele almıştık. En çok geri bildirim aldığımız programlardan olmuştu. Anlatımımız, grubumuzda ele alacağımız kitapları ve daha pek çok kaynağı da içeriyor.”

E bunu nasıl kaçırabiliriz? Ben de sizinle paylaşıyorum.

1️⃣

2️⃣

3️⃣

4️⃣

5️⃣

Evet… söyleyeceklerim bunlar. Gelecek haftaki bültende ilk kitabımızı özetleyecceğim. Şimdilik umarım bu öneriler bir katkı sağlar.

Görüşmek üzere,

Dilara

Ağustos ayının bu ilk pazartesi günü, kulübümüzün yeni temasını ilan ediyorum: Yürümek…

Başlangıçta kitap özetleri hazırladığım bu platform, zamanla çevrimiçi buluşmaların da yer aldığı bir kitap kulübüne dönüşmüştü. Şimdi ise yalnızca bir kitap kulübü olmanın ötesine geçerek tematik okumalar, film gösterimleri ve buluşmalar etrafında şekillenen entelektüel bir sosyal kulüp olma yolunda ilerliyor.🙌🏻

Hatta sonbaharda, harikalar diyarı diyebileceğimiz The Philosophy Works - Beyoğlu stüdyomuzda yüz yüze etkinlikler de başlayacak. Detayları zaman içinde paylaşacağım. Fakat şimdilik “Peki bu ayın kitabı ne?” diye soranlar için yeni sistemimizi biraz anlatmam gerekiyor.

Üyeliğinizi Yükseltin

Yeni dönemde buluşmalarımızı tek bir kitap etrafında değil, bir tema etrafında kuracağız. Okuduğumuz kitaplar, izlediğimiz filmler ve yaptığımız konuşmalar bu temanın farklı yönlerine açılacak.

Çünkü soyut ve eleştirel düşünme biçimimizi geliştirmenin en iyi yollarından birinin bu olduğunu düşünüyorum. Bir kitabı okuyup altını çizdikten sonra rafa kaldırmak yerine, şu sorunun peşinden gitmeliyiz:

Bu kitabı hangi amaçla, hangi düşünsel patikada yürümek için okuyoruz?

O yüzden Ağustos ayında, yazın son demlerini yaşarken zihinsel faaliyetlerden bedensel deneyime doğru yönelmeyi biraz yüceltmek istiyorum. Eh, Nietzsche’nin dediği gibi:

Bu nedenle Yürümek teması etrafında iki güçlü kitap ve bu kitaplarla konuşacağını düşündüğüm iki filmden oluşan geniş bir seçki hazırladım.

Ağustos Teması: Yürümek

Yeni dönemin ilk kitabı Henry David Thoreau’nun 1862 yılında yayımlanan Yürümek adlı denemesi olacak. Yanına Frédéric Gros’nun Yürümenin Felsefesi adlı çalışmasını alacağız.

Bu iki metin, gündelik ve sıradan görünen bir eylemi felsefi bir tavra dönüştürüyor. Buradaki mesele yalnızca doğaya çıkmak ya da fiziksel olarak hareket etmek değil.

Thoreau ve Gros’da yürümek; modern hayatın hızından, üretkenlik baskısından ve üzerimize yapışan toplumsal rollerden bir adım geri çekilerek yeniden düşünebilmenin imkanı olarak beliriyor.

Ayak hızında ilerleyen, dünyaya içkin, bedenin düşünceye yeniden katıldığı ve dünyayı yeniden kutsallaştıran bir düşünme biçimi…

İkisini de okumak elbette amaç, hacimli kitaplar değiller. Kolaylıkla okunabilir. Ama “Sadece birini okuyabilirim.” diyorsanız Yürümenin Felsefesi’ni tercih edebilirsiniz.

Ayın Filmleri

İlk olarak Sean Penn’in Into the Wild filmi, modern dünyadan geri çekilme arzusunu radikal bir kopuşa dönüştürüyor.

Jim Jarmusch’un Paterson filmi ise geri çekilmeyi gündelik hayatın içinde kurulabilecek şiirsel bir dikkat biçimi olarak ele alıyor.

Bu iki film arasında, Thoreau’nun yürümeye ve özgürlüğe ilişkin tavrının iki farklı yorumu duruyor. Biri dünyadan uzaklaşarak başka bir hayat arıyor, diğeri ise aynı dünyanın içinde farklı bir şekilde yaşamaya çalışıyor. —Bence seveceksiniz.

Ağustos Takvimi

10 Ağustos Pazartesi: Yürümek temasını güçlendirecek kitap, film, müzik ve metin önerilerinden oluşan kürasyon

17 Ağustos Pazartesi: Henry David Thoreau’nun Yürümek kitabının özeti

24 Ağustos Pazartesi: Frédéric Gros’nun Yürümenin Felsefesi kitabının özeti

31 Ağustos Pazartesi, 21.00: Çevrimiçi kulüp buluşması

Üyelik Ücreti

Her ay yenilenen üç yazı + bir çevirimiçi buluşma + sohbet odası ve geçmiş yirmi ayın seminer kayıtlarını içeren tüm arşive erişim hakkı sağlayan üyelik için ayda 7 dolar, 330 TL civarında bir ücret belirledik.

Platform, Türk Lirası olarak ödeme kabul etmediği için üyelik ücreti dolar bazlı gözüküyor fakat kartınızdan Türk Lirası olarak çekiliyor. Yani dolar hesabınızın olması gerekmiyor.

Arşivin Üyesi Ol

Aboneliğinizi iptal ettiğinizde, mevcut fatura dönemi sonunda sona erecek ve tekrar ücretlendirilmezsiniz.

Konuya dair herhangi bir sorunuz olursa bana mail atabilirsiniz:

📩 contact@pelindilaracolak.com

Haftaya görüşmek üzere!

Homeros’dan Odysseia’nın ikinci yarısı hakkında yaptığımız online buluşma kaydımız bu bültende yer alıyor. 3 saatlik bir serüvendi! Çok heyecanlıydım, umarım izlerken siz de aynı heyecan ve keyfi yaşarsınız. Şimdiden iyi seyirler diliyorum!

Pazartesiden itibaren yeni programımıza geçeceğiz. Şahane metinler ve filmler bizi bekliyor👇🏻

Herhangi bir…

Read more

Kulübümüzün ücretli üyeleri ile birlikte bu akşam (27 Temmuz Pazartesi) Türkiye saatiyle saat 21:00’de bu yazının en alt sekmesinde ilettiğim Zoom bağlantısında buluşuyoruz.

Bu buluşmada nihayet (!) Homeros’dan Odysseia hakkında tartışacağız.

Kitabı okumayı bitiremeyenler olduğunun farkındayım. Fakat bugünkü buluşmayı yeniden kitabı özetleyerek harcamak istemiyorum. Okuyanlar için oldukça sıkıcı olacaktır. Ben size bambaşka şeylerden söz edeceğim; Dante bile konuşacağız…

O yüzden kitabı okumayanların minik bir ödevi var.💡 Aşağıda yer alan kitaba dair hazırladığım iki özeti okumalarını rica ediyorum.

📽️ Bu yayın üyeler için kayıt edilecek. Dolayısıyla bu akşamki online toplantıya katılamayacaklar, ertesi gün mail ile ileteceğim veya websitemize yüklenecek kaydı izleyebilirler.

🗣️Ve son not… Her ne kadar bu interaktif bir tartışma oturumu yapmayı amaçlasam da, eğer sadece dinleyici olarak katılmak isterseniz mikrofon ve kameranızı kapalı tutarak dahil olabilirsiniz.

Ücretli üyeliğe geçmek için aşağıdaki butondan kayıt olabilirsiniz👇🏻

Üyeliğinizi Yükseltin

Akşam görüşmek dileğiyle.

Sevgiler,

Read more

Bu sayıda, 27 Temmuz Pazartesi günü saat 21.00’de kulübümüzün ücretli üyeleriyle gerçekleştireceğimiz ikinci Odysseia buluşması öncesinde, kitabın ikinci yarısını özetleyen bir metin hazırladım. Böylece kitabı okumayı yetiştiremeyenler ya da yakında Nolan’ın filmini izlemeyi planlayanlar, en azından metnin genel akışı ve temel meseleleri hakkında fikir sahibi olabilir.

İlk yarının özetini gözden kaçıranlar aşağıdaki bağlantıya tıklayarak öncelikle onu okuyabilir👇🏻

Athenaum Kulübü

Kitap İnceleme: Odysseia I

Merhaba…

Read more

2 months ago · 137 likes · 2 comments · Pelin Dilara Colak

On iki bölüm boyunca Odysseus’la birlikte denizlerde gezdik. Odysseia’nın ilk yarısı, eve dönme arzusunun ne anlama geldiğini soruyordu. Odysseus ölümsüzlüğü, unutmayı, haz içinde oyalanmayı ve yolculuğun sunduğu bütün başka hayatları reddederek İthake’ye yönelmişti. On ikinci kitabın sonunda bütün yoldaşlarını yitirmiş fakat kendisini İthake’ye bağlayan hafızayı korumayı başarmıştı.

Şimdi destanın yönü değişiyor. Deniz yolculuğu sona erer fakat dönüş henüz tamamlanmış değildir. Çünkü eve dönmek, bir açıdan evi yeniden kazanmaktır. Yeniden kazanmak ise tanınmaktan geçer.

Şimdi bölüm bölüm ilerleyelim.

XIII. Kitap: İthake’ye Varış

Odysseus, Phaiaklara başından geçenleri anlattıktan sonra nihayet yurduna gönderilir. Phaiaklar ona değerli armağanlar verir, hazırladıkları hızlı gemiye bindirir ve derin bir uykuya daldığı sırada İthake kıyısına bırakırlar. Yirmi yıldır uğruna mücadele ettiği dönüş, garip biçimde, onun hiçbir şey yapmadığı bir anda gerçekleşir. Odysseus gözlerini açtığında artık İthake’dedir fakat Athena çevreyi sisle kapladığı için kendi ülkesini tanıyamaz.

Athena, önce genç bir çoban kılığında Odysseus’un karşısına çıkar. Odysseus, karşısındaki kişinin kim olduğunu bilmeden hemen yeni bir hikaye uydurur ve kimliğini gizler. Athena bu yalana kızmak yerine gülümser. Çünkü kurnazlık bakımından birbirlerine benzerler. Ardından gerçek kimliğini açıklar, sisi kaldırır ve Odysseus’a İthake’yi gösterir. Taliplerin sarayı işgal ettiğini, Penelope’yla evlenmek için yarıştıklarını ve Telemakhos’u öldürmeyi planladıklarını anlatır. Odysseus’un bedenini yaşlandırır, tenini buruşturur, saçlarını azaltır ve onu yoksul bir dilenciye dönüştürür. Phaiakların verdiği armağanları bir mağaraya sakladıktan sonra onu sadık domuz çobanı Eumaios’un kulübesine gönderir. Kendisi de Telemakhos’u geri getirmek üzere yola çıkar.

XIV. Kitap: Eumaios’un Kulübesi

Odysseus, dilenci kılığında sadık domuz çobanı Eumaios’un kulübesine gider. Çoban köpekleri yabancıya saldırır fakat Eumaios yetişip onu kurtarır. Karşısındaki kişinin efendisi olduğunu bilmeden içeri davet eder, oturması için yer hazırlar, elindeki mütevazı yiyecekleri paylaşır ve ona konuk gibi davranır.

Eumaios, taliplerin Odysseus’un malını nasıl tükettiğini anlatır. Efendisinin artık dönmeyeceğine inansa da onu sevgiyle anar. Yeni efendileri sayılabilecek taliplerden nefret eder fakat Odysseus’un hayatta olduğuna dair yabancılardan gelen haberlere de artık güvenmez. Daha önce birçok gezgin, Penelope’dan armağan koparmak için Odysseus’u gördüğünü söylemiştir.

Odysseus kendisini açıklamaz. Giritli bir savaşçı olduğuna, Troya’da savaştığına, Mısır’a gittiğine, çeşitli felaketler yaşadığına ve Odysseus’un dönüşüne ilişkin haberler aldığına dair uzun bir hikaye uydurur. Eumaios yabancının anlattığı hayat öyküsüne inanır fakat Odysseus’un yakında döneceği iddiasını kabul etmez. Akşam diğer çobanlar gelir, birlikte yemek yerler. Eumaios gece boyunca konuğunun rahat etmesini gözetir; kendi yatağını bırakıp sürünün yanında uyur.

Odysseus eve dönüşünün ilk gecesini sarayında değil, bir domuz çobanının kulübesinde geçirir. Fakat destan açıkça gösterir ki gerçek ev, görkemli saraydan çok burada korunmuştur. Sarayda bolluk vardır ama ölçü yoktur; Eumaios’un kulübesinde yoksulluk vardır ama paylaşma, sadakat ve konukseverlik hala yaşamaktadır.

İlk yarıda xenia, yani konukseverlik, farklı toplumları ölçmenin ahlaki ölçütüydü. Şimdi aynı ölçüt İthake’nin içine taşınır. Eumaios karşısındaki yabancının kim olduğunu bilmeden ona iyi davranır. Filmde sık sık bahsedilen “Zeus’un Yasası” bu manadadır. Onun erdemi, konuğunun gelecekte ödüllendirebileceği güçlü bir kral olmasına bağlı değildir. Tam tersine, karşısında hiçbir şey sunamayacak kadar yoksul görünen bir insan vardır.

XV. Kitap: Telemakhos’un Dönüşü

On beşinci kitapta iki eve dönüş birbirine yaklaşır. Baba yıllar süren yolculuğunun ardından İthake’ye ulaşmış, oğul da babasını aramak için çıktığı ilk yolculuktan dönmektedir. Fakat henüz birbirlerinin orada olduğunu bilmezler. Destan böylece dönüşü tek bir kahramanın hareketi olmaktan çıkarır.

XVI. Kitap: Baba ile Oğlun Birbirini Tanıması

Telemakhos, Eumaios’un kulübesine gelir. Eumaios onu bir baba gibi karşılar, sarılır ve dönüşüne sevinir. Telemakhos kulübede bulunan yabancı dilenciyle tanışır fakat onun babası olduğunu anlamaz. Yabancının saraya gönderilmesi fikrine karşı çıkar; çünkü taliplerin ona kötü davranacağını bilir.

Eumaios, Penelope’ya oğlunun döndüğünü haber vermek için kulübeden ayrılınca Athena ortaya çıkar. Odysseus’un yaşlı ve yoksul görünümünü kaldırır, onu yeniden güçlü ve görkemli haline getirir. Telemakhos karşısındaki değişimden korkar ve onun bir tanrı olduğunu sanır. Odysseus, babası olduğunu söylediğinde bile önce inanamaz. Ancak Odysseus, kılık değişimini Athena’nin gerçekleştirdiğini açıklayınca baba ile oğul birbirlerine sarılır ve ağlarlar.

Baba ile oğlun kavuşması duygusal bir doruk noktasıdır fakat bu sahnede bile tanınma kendiliğinden gerçekleşmez. Telemakhos babasına bakar fakat onu göremez. Odysseus’un gerçek görünümü ortaya çıktığında ise bu kez onu insan değil, tanrı sanır. Demek ki insanın kimliğini yalnızca bedeni garanti etmez. Görünüş değişebilir, fakat görünüşün arkasındaki kişinin aynı olduğuna inanmak için bir anlatıya, bir geçmiş ortaklığına ve güvene ihtiyaç vardır.

Ardından taliplere karşı plan kurarlar. Odysseus saraya dilenci kılığında girecek, Telemakhos kendisini tanımıyormuş gibi davranacaktır. Saraydaki bütün silahlar kaldırılacak, yalnızca kendileri için birkaç silah saklanacaktır. Kimseye, Penelope’ye bile, Odysseus’un döndüğü söylenmeyecektir. Hangi hizmetkarların sadık, hangilerinin hain olduğu gözlenecektir.

Odysseus’un Penelope’ya bile haber vermemesi ise dönüşün karanlık tarafını gösterir. Güven yeniden kurulmadan önce herkes sınanacaktır. Eve dönen kişi artık koşulsuzca aidiyet hissedemez; kimin sadık kaldığını, kimin düzen değiştiğinde başka tarafa geçtiğini görmek ister. Bu yüzden Odysseus’un dönüşü aynı zamanda büyük bir yargılama sürecine dönüşür.

XVII. Kitap: Odysseus’un Kendi Sarayına Dilenci Olarak Girişi

Telemakhos saraya gider. Penelope ve dadısı Eurykleia onu sevinçle karşılar. Telemakhos yolculuğunu anlatır fakat babasının döndüğünü gizler. Theoklymenos ise Odysseus’un çoktan İthake’de bulunduğuna dair bir işaret gördüğünü söyler.

Eumaios daha sonra dilenci kılığındaki Odysseus’la birlikte kente doğru yola çıkar. Yolda keçi çobanı Melanthios’la karşılaşırlar. Melanthios yabancıya hakaret eder, onu tekmeler ve taliplerin yanına yakışacak bir asalak olduğunu söyler. Odysseus öfkesini bastırır ve kimliğini açıklamaz.

Sarayın kapısında Odysseus’un yaşlı köpeği Argos yatmaktadır. Bir zamanlar güçlü bir av köpeği olan Argos artık bakımsız, yaşlı ve pisliklerin üzerine terk edilmiş durumdadır. Odysseus’u yirmi yıl sonra, dilenci kılığına rağmen hemen tanır. Kuyruğunu sallar, kulaklarını indirir fakat efendisine yaklaşacak gücü yoktur. Odysseus gözyaşlarını gizler. Argos sahibini gördükten hemen sonra ölür.

Argos sahnesi, bütün destanın en kısa ama en güçlü tanınma anlarından biridir. İnsanlar Odysseus’un bedenine, giysisine ve toplumsal konumuna bakarak yanılırken, yaşlı köpek onu hiçbir kanıta ihtiyaç duymadan tanır. Argos’un tanıması akla değil, bedensel hafızaya dayanır. Koku, ses, hareket veya yıllarca silinmemiş bir yakınlık, görünüşün altındaki kişiyi ele verir.

XVIII. Kitap: İros’la Güreş ve Penelope’nın Taliplerin Karşısına Çıkışı

Sarayın müdavimi olan dilenci İros, Odysseus’u rakip görür ve onu dövüşe çağırır. Talipler bu karşılaşmayı eğlenceye çevirir. Odysseus yaşlı beden görünümünün altında kaslarını gösterince İros korkar fakat dövüşmek zorunda kalır. Odysseus onu tek darbeyle yere serer; yine de öldürmez ve sarayın dışına çıkarır.

Athena, Penelope’ya taliplerin karşısına çıkma isteği verir ve onu daha güzel gösterir. Penelope aşağı indiğinde talipleri, kendisini isteyen bir erkeğin ev sahibinin malını tüketmek yerine ona armağanlar getirmesi gerektiğini söyleyerek azarlar. Talipler bunun üzerine değerli hediyeler sunar. Penelope görünüşte evlenmeye yaklaşıyor gibidir fakat aslında taliplerin servetini kendi zekasıyla saraya geri çeker.

Penelope’nın sahneye çıkışı da onu pasif biçimde kurtarılmayı bekleyen bir kadın olmaktan çıkarır. Odysseus nasıl dilenci kılığı altında niyetini gizliyorsa, Penelope da evlenmeye hazırlanıyor görünerek talipleri yönetir. Odysseus ile Penelope arasındaki benzerlik burada belirginleşir. İkisi de dolaysız kuvvet kullanamadıkları bir dünyada zaman kazanır.

XIX. Kitap: Penelope ile Görüşme ve Yara İzinden Tanınma

Gece olunca Telemakhos ve Odysseus saraydaki silahları toplar. Taliplerin kullanmasını engellemek için bunları başka bir odaya taşırlar. Athena ellerindeki meşalelere ihtiyaç bırakmadan sarayı aydınlatır. Telemakhos, annesine silahları dumandan korumak için kaldırdığını söyler.

Penelope, yabancı dilenciyle görüşür. Odysseus yine Giritli bir soylu olduğuna dair bir hikaye anlatır ve geçmişte Odysseus’u ağırladığını söyler. Onun giydiği giysileri ve yanında bulunan kişileri ayrıntılı biçimde tarif edince Penelope ağlamaya başlar. Odysseus, kocasının yakında döneceğini söyler fakat Penelope buna inanmakta zorlanır.

Penelope, yaşlı dadı Eurykleia’dan yabancının ayaklarını yıkamasını ister. Eurykleia, dilencinin bacağındaki yara izini fark eder. Bu yara, Odysseus’un gençliğinde dedesi Autolykos’un yanında çıktığı bir domuz avında oluşmuştur. Dadı onu hemen tanır ve sevinçle haykırmak ister. Odysseus ağzını kapatır, kimliğini gizli tutmasını emreder.

Penelope daha sonra gördüğü rüyayı anlatır. Evdeki yirmi kazı bir kartal öldürmüş, ardından kartal kendisinin Odysseus olduğunu ve kazların talipleri temsil ettiğini söylemiştir. Yine de Penelope rüyanın güvenilir olup olmadığından emin değildir.

On dokuzuncu kitap, tanınmanın farklı biçimlerini yan yana getirir. Penelope Odysseus’la uzun uzun konuşur, onun geçmişi hakkında doğru ayrıntılar duyar, hatta duygusal olarak etkilenir fakat karşısındaki adamı tanımaz. Eurykleia ise bir yara izine dokunduğu anda gerçeği kavrar. Burada beden, sözden daha güvenilir bir hafıza taşıyıcısına dönüşür.

Yara izi, Odysseus’un değişen bütün görünümlerinin altında kalan sürekliliktir. İnsan yaşlanabilir, adını saklayabilir, farklı hikayeler anlatabilir; fakat bedeni yaşadığı geçmişin izlerini taşır.

XXI. Kitap: Yay Yarışması

Penelope, Odysseus’un büyük yayını depodan çıkarır. Yayı görünce ağlar, ardından taliplere yarışmanın koşullarını açıklar. Yayı gerecek ve oku art arda dizilmiş on iki baltanın deliğinden geçirecek kişiyle evlenecektir.

Telemakhos baltaları dizer ve yayı germeyi dener. Üç kez başaramaz, dördüncü denemesinde neredeyse başaracakken Odysseus’un işareti üzerine vazgeçer. Talipler sırayla yayı denemeye başlar fakat hiçbiri gerecek gücü ve tekniği gösteremez. Yayı yağlayıp ateşin yanında ısıtmaları da sonucu değiştirmez.

Odysseus dışarıda Eumaios ve Philoitios’la konuşur. Onlara efendileri dönerse kimin tarafını tutacaklarını sorar. İkisi de Odysseus uğruna savaşacaklarını söyleyince kimliğini açıklar ve yara izini gösterir. Üçü birlikte plan yapar. Philoitios avlunun kapılarını kilitleyecek, Eumaios yayı Odysseus’a getirecektir.

Odysseus yayı denemek istediğini söyleyince talipler öfkelenir. Penelope yabancının denemesine izin verir fakat Telemakhos annesini odasına gönderir ve yay üzerinde söz hakkının kendisine ait olduğunu ilan eder. Eumaios yayı Odysseus’a verir. Odysseus yayı kolaylıkla gerer; yayı yoklayan sesi bir çalgıcının lir telini ayarlamasına benzetilir. Ardından oku on iki baltanın deliğinden geçirir. Telemakhos silahını alarak babasının yanına geçer.

Yay yalnızca fiziksel güçle kullanılabilecek bir silah değildir. Taliplerin güçlü olmalarına rağmen yayı gerememesi, iktidarın salt kuvvetle ele geçirilemeyeceğini gösterir. Yay, sahibini tanıyan bir nesne gibidir; onu kullanmak beden, bilgi, alışkanlık ve geçmiş arasında kurulmuş bir uyum gerektirir.

Odysseus’un yayı germesi, kimliğinin ilk açık kanıtıdır. Yara izi geçmişte kim olduğunu gösteriyordu; yay ise hala kim olduğunu gösterir.

Sonunda Odysseus ve yanındakiler bütün talipleri öldürür. Ozan Phemios ile haberci Medon bağışlanır. Phemios şarkılarını taliplere kendi isteğiyle değil, zorla söylediğini anlatır; Telemakhos da onun masumiyetine tanıklık eder. Ardından saraya ihanet eden hizmetçi kadınlar cesetleri taşımaya ve salonu temizlemeye zorlanır, sonra asılarak öldürülür.

Taliplerin öldürülmesi destanın beklenen adalet anıdır fakat aynı zamanda metnin en rahatsız edici bölümüdür. Talipler yıllardır evi sömürmüş, Telemakhos’u öldürmeye çalışmış ve konukseverliğin bütün yasalarını çiğnemiştir. Yine de Odysseus’un hiçbir uzlaşmayı kabul etmeden hepsini öldürmesi, adalet ile intikam arasındaki sınırı belirsizleştirir.

Eurykleia, Penelope’nın odasına çıkar ve Odysseus’un döndüğünü, talipleri öldürdüğünü söyler. Penelope önce buna inanmaz. Dadısının tanrılar tarafından yanıltıldığını veya talipleri bir tanrının öldürdüğünü düşünür. Aşağı inip Odysseus’un karşısına oturduğunda da ona mesafeli davranır.

Telemakhos annesini babasına karşı soğuk olmakla suçlar. Odysseus ise Penelope’nın kendisini sınamasına izin verir. Yıkanıp güzel giysiler giydikten sonra yeniden görkemli görünür fakat Penelope yine de kesin bir işaret bekler.

Sonunda Penelope Eurykleia’ya, Odysseus’un yatağını odadan çıkarıp hazırlamasını söyler. Odysseus buna öfkelenir. Çünkü yatağı kendi elleriyle, kökleri yerde duran canlı bir zeytin ağacının gövdesinin çevresine yapmıştır. Ağacı kesmeden yatağı yerinden oynatmak mümkün değildir. Bu sırrı yalnızca ikisi bilir. Penelope böylece karşısındaki kişinin gerçekten kocası olduğuna inanır ve ona sarılır.

Yine de kavuşma, yolculuğun bütünüyle sona erdiği anlamına gelmez. Teiresias’ın kehaneti Odysseus’un yeniden yola çıkacağını söyler. Bu ayrıntı, eve dönüş fantezisini bozar. İnsan bir kez eve varınca zaman durmaz, hayat kusursuz bir bütünlüğe kavuşmaz.

Taliplerin öldürüldüğü haberi İthake’ye yayılır. Aileleri silahlanır ve Odysseus’tan öç almak üzere harekete geçer. Bir toplum şiddet döngüsünü nasıl durdurabilir?

Odysseus bu döngüyü kendi başına durduramaz. Talipleri yenebilen zekası ve gücü, barışı kurmaya yetmez. Hatta Athena müdahale etmeseydi savaşmaya devam edecekti. Homeros böylece kahramanın sınırını gösterir. Kahraman düşmanını öldürebilir, evini geri alabilir ve iktidarını yeniden kurabilir; fakat ortak yaşam, yalnızca zaferle kurulamaz.

XXIV. bölümün kapanışında Athena bir barış empoze eder, taliplerin aileleriyle uzlaşma sağlanır, İthake'de düzen kurulur. Ve destan biter. Odysseus omzunda küreğiyle iç Yunanistan'a yürümez. Bu, Homeros'un bilinçli bir tercihidir. Ve tam bu anda, bize hatırlatılır ki, hikaye burada bitse de yaşam bitmez. Kürek yolculuğu bir borç olarak kalır.

Bu bana Homeros’un felsefi olarak en olgun jestlerinden biri gibi geliyor. Çünkü hayatta da böyle olur, bir “dönüş” gerçekten yaşandığında, aslında hiçbir şey nihai olarak bitmez. Emekli olursunuz, dönüş gerçekleşir ama emekliliğin içinde bir başka yolculuk daha vardır. Yani eve varış hikayesi bile, kendi içinde, sonlanlama anlamında bir varış değildir.

Gelecek pazartesi iki konunda konuşacağız:

1. Odysseus’tan öğrendiklerimiz ve geçen ay okuduğumuz Kahramanın Sonsuz Yolculuğu ile birlikte düşünmeye değer detaylar

2. Elbette FİLMİ! :) Filmden hala bahsetmiyorum, izlemeyen çok fazla insan olduğunun farkındayım. 27 Temmuz’a kadar izlemenizi tavsiye ediyorum, online buluşmada çok fazla spoiler olacaktır. Tadınız kaçmasın.

Haftaya görüşene dek meraklı kalın!
Dilara

Odysseia’yı okuduğumuz bu ikinci ayda, Nolan’ın filminin yayımlanmasına da yalnızca birkaç gün kalmışken her yer konuya dair tartışmalarla doldu. Nolan hayranlarının bile filmi eleştirebilmek için harıl harıl kitabı okuduğunu görüyorum.

Özellikle Truvalı Helene’yi siyahi oyuncu Lupita Nyong’o’nun canlandırması ve trans oyuncu Elliot Page’in Sinon rolünde yer alması üzerine ciddi tartışmalar başladı. Bu tercihler “Homerik” mi, Homeros’un metnine sadık mı?” tartışmalarını körükledi.

27 Temmuz Pazartesi Günü 21:00’de yapacağımız canlı yayınımızda biz de bu tartışmaların parçası olacağız. O yüzden kendi adıma söyleyeyim, benim için çok eğlenceli geçiyor.

Geçen ayın ikinci sayısında kitaba ilişkin bazı ek kaynaklar ve filmler önermiştim. Kaçırdıysan aşağıdaki bağlantıdan inceleyebilirsin👇🏻

Bu sayıda ise ilk online buluşmamızda bir üyemizin hatırlattığı çok güzel bir kitaptan, üzerine düşünmeye değer bazı alıntılardan oluşan mini bir kürasyon hazırladım.

Kitabımız: Barbara Cassin’den Nostalji: İnsan Ne Zaman Evindedir?

Bu kitapta Cassin, nostalji kelimesinin etimolojik kökeninden yola çıkarak eve dönme arzusunu, sürgünü, aidiyeti ve insanın kendisini nerede “evinde” hissettiğini tartışıyor. “Nostalji” sözcüğü Yunanca nostos, yani dönüş ile algos, yani acı ya da eziyet kelimelerinden oluşuyor. Dolayısıyla nostalji, geri dönememenin, dönmeyi istemenin ve bazen de dönüşün kendisinin yarattığı acı anlamına geliyor.

Read more

Temmuz ayının bu ilk pazartesi gününde Odysseia’nın eve dönüş bölümünü okumaya devam ederken, önümüzdeki beş ayın yol haritasını sizinle paylaşmak istiyorum.

Odysseia’nın ilanından sonra pek çok üye, özellikle yurt dışında yaşayanlar, kitapları önceden temin edebilmek için üç ya da altı aylık listeler istediklerini yazdı. Haklı bir talep.

Ağustos’ta yeni bir dönem açılıyor. Peş peşe okuyacağımız beş kitap tek başlarına birer klasik. Ama birlikte okunduklarında altta bir omurga çıkıyor. Bu omurga kabaca şöyle: Bireyin dünyadan bir adım geri çekildiğinde ne göreceğini soruyoruz önce. Sonra, geri döndüğü o dünyada iyimserliğin kendisi hala mümkün müdür diye bakıyoruz. Ardından dünyayı yönetenin gerçekten kim olduğu ve iktidarın kendi soğuk mekaniği meselesine geçiyoruz. Kasım’da birey, hakikat karşısında yalnız kaldığında ne yapabileceğini konuşuyoruz. Aralık’ta ise başka zorlu bir soruyla yüzleşiyoruz: İnsan düşünmeyi bıraktığında ne oluyor? Kötülük şeytani bir iradeden mi doğar, yoksa uymanın, görev yapmanın, sorgulamamanın gündelik halinden mi?

Yani beş ayda birey, dünya, iktidar, hakikat ve vicdan arasında bir yolculuk çıkarıyoruz. Her ay kitabın yanına en az bir de film ekliyoruz.

Ay ay bakalım.

Ağustos: Henry David Thoreau, Yürümek

Bu iki metin birlikte gündelik bir eylemi felsefi bir tavra çeviriyor. Mesele doğaya çıkmakla sınırlı değil. Thoreau ve Gros’ta yürümek, modern hayatın hızından, üretkenlik baskısından, toplumsal rollerden bir adım geri çekilerek yeniden düşünebilme imkanı olarak beliriyor. Ayak hızında, içkin, dünyayı yeniden kutsallaştıran bir düşünme biçimi.

Bu ayın sinema kulübü seçkisinde iki film var. Elbette ilk olarak Sean Penn'in Into the Wild’ı (2007) bu geri çekilmeyi radikalleştiriyor; Jim Jarmusch'un Paterson’ı (2016) ise geri çekilmeyi bir kaçış olarak değil, gündelik hayatın içinde şiirsel bir dikkat olarak kuruyor. Bu iki film arasında Thoreau'nun tavrının iki farklı yorumu duruyor.

Eylül: Voltaire, Candide

Pangloss’un neşeli iyimserliği, karşılaşılan akıl almaz felaketlerle bir bir çürüyor. Geriye tek bir cümle kalıyor: “Bahçemizi ekmeliyiz.” Peki bu cümle tam olarak ne manaya geliyor?

Sinema kulübünde iki film konuğumuz olacak. Coen Kardeşler’in A Serious Manı (2009) modern bir Eyüp Kitabı gibi kurulmuş; sebepsiz felaketler karşısında üç haham dolaşıp tek bir tatmin edici cevap alamayan bir adamı anlatıyor. Hal Ashby’nin Being There’i (1979) ise saf bir bahçıvanın boşluğunda herkesin bilgelik bulmasını konu ediniyor ve yine bir bahçede biten finaliyle Candide’in son cümlesine tuhaf bir şekilde yaklaşıyor. İki eserde de saf karakter dünyayı anlamaz ama dünya da aslında kendini sandığı kadar anlamıyordur!

Ekim: Niccolò Machiavelli, Prens

Batı düşüncesinde ilk kez ahlak ile siyasetin ayrılabileceği fikrini bu denli açık bir biçimde ifade eden yazı bu. Bugün okuyacak olmak önemli.

Sinema kulübünde Francis Ford Coppola’nın The Godfather’ı (1972) var. Michael Corleone’nin bir aile içi görevden başlayıp soğukkanlı bir hükümdara dönüşmesi neredeyse Machiavelli’nin sinematik vaka çalışması gibi izleniyor. Diziye başlamak isteyenlere yanında House of Cards bir diğer öneri olacak.

Kasım: Platon, Sokrates’in Savunması

Bu metin bir mahkeme kaydından ibaret değil; felsefe tarihinin belki de ilk büyük vicdan sahnesi. Sokrates burada felsefeyi savunuyor. Ama aynı zamanda kendi hayatı üzerinden bir kararı da vermek zorunda. Hakikatten geri adım atmak mı, yoksa ölmek mi? Çünkü burada hakikat teorik bir mesele olmaktan çıkıyor; o, bedeli olan bir şey. Bir açıdan belki de ölmeye hazırlanmak…

Sinema kulübünün konuğu Fred Zinnemann’ın A Man for All Seasons’ı (1966) olacak. Kralın karşısında vicdanından taviz vermek yerine ölmeyi seçen Thomas More, modern bir Sokrates figürü olarak duruyor. Aynı soruyu on dokuz yüzyıl arayla iki farklı dilde soran iki eser.

Aralık: Hannah Arendt, Kötülüğün Sıradanlığı

Arendt’in Kudüs’teki mahkemede gözlemlediği Adolf Eichmann sadist bir canavar olarak değil, kariyerine odaklanmış, görev tanımına sadık, düşünmeyi bırakmış sıradan bir bürokrat olarak beliriyor. “Kötülüğün sıradanlığı” ifadesi tam da bu ayrıntıdan doğuyor. Kötülük bazen sadece düşünmemenin, uymanın, görev yapma halinden doğuyor.

Sinema kulübünde Jonathan Glazer’ın The Zone of Interest’ı (2023) olacak; duvarın ötesindeki sıradan aile hayatı olarak banallik. Sert bir öneri isteyenler için Yorgos Lanthimos’un Dogtooth’u (2009) da eşlik listesinde. İtaatin ve normalliğin nasıl kapalı bir dünya kurabildiğini gösteren rahatsız edici bir film.

🙌🏻 Athenaum Kulübü, okuyucu destekli bir oluşum. Tüm içeriklere, üyelere özel sohbet odasına, online buluşmalara ve geçmiş yayınlar arşivine erişmek için mevcut ücretsiz üyeliğinizi ayda 7 dolar / 320 TL karşılığında ücretli üyeliğe yükseltebilirsiniz. Aylık ya da senelik üye olabilirsiniz.

kulübe dahil olun

Ağustos’un ilk pazartesi günü Thoreau’yla yeni programı açıyoruz. O zamana kadar Odysseia ile iyi yolculuklar dilerim. Haftaya pazartesi günü Odysseia hakkında yeni bir bülten göndereceğim.

Sevgiler,

Dilara

Homeros’dan Odysseia’nın ilk yarısı hakkında yaptığımız online buluşma kaydımız bu bültende yer alıyor. Katılamayanlar buradan izleyebilirler. Şimdiden iyi seyirler diliyorum!

Pazartesi günü gelecek beş aylık programı duyuracağım.

Herhangi bir soru, öneri, erişim probleminde bana yazabilirsiniz. Üyelerden gelen tüm mailleri okuyorum👉🏻contact@pel…

Read more

Kulübümüzün ücretli üyeleri ile birlikte bu akşam (29 Haziran Salı) Türkiye saatiyle saat 21:00’de bu yazının en alt sekmesinde ilettiğim Zoom bağlantısında buluşuyoruz.

Bu buluşmada Homeros’dan Odysseia’nın ilk yarısı hakkında tartışacağız.

📽️ Bu yayın üyeler için kayıt edilecek. Dolayısıyla bu akşamki online toplantıya katılamayacaklar, ertesi gün mail ile ileteceğim veya websitemize yüklenecek kaydı izleyebilirler.

🗣️Ve son not… Her ne kadar bu interaktif bir tartışma oturumu yapmayı amaçlasam da, eğer sadece dinleyici olarak katılmak isterseniz mikrofon ve kameranızı kapalı tutarak dahil olabilirsiniz.

Ücretli üyeliğe geçmek için aşağıdaki butondan kayıt olabilirsiniz👇🏻

Üyeliğinizi Yükseltin

Akşam görüşmek dileğiyle.

Sevgiler,

Read more

Haziran ayı konuğumuz Homeros’dan Odysseia okumanız umarım keyifli geçiyordur. Planlamaya uygun olarak ayın bu üçüncü haftası, size kitabın ilk yarısı olan macera temasını özetleyen notları iletmek isterim. 29 Haziran Pazartesi Günü 21:00’de kitaba dair ilk online buluşmamızı yaparak tartışacağız.

Odysseia'nın İlk Yarısı: Eve Dönüşün Felsefesi

Karşınızda bir tanrıça size ölümsüzlük teklif ediyor. Hiç yaşlanmayacaksınız, hiç hastalanmayacaksınız, acı diye bir şey kalmayacak. Tek yapmanız gereken o adada kalmak. Çoğu insan “Tamam, nerede imzalıyorum!” derdik herhalde... Ama Odysseus her sabah kalkıyor, deniz kenarına oturuyor ve ağlıyor. Çünkü o, dumanı tüten küçücük adasına, ölümlü karısına, yaşlı babasına dönmek istiyor.

İnsan neden sonsuz bir hazzı reddedip sonlu, kırılgan, sonunda ölümle biten bir hayatı seçer? Çünkü Odysseus o adada kalsa bir tanrıçanın yanındaki isimsiz biri olurdu sadece. İthake'de ise bir adı, bir geçmişi, onu bekleyen insanlar var. Yani bir anlamda ölümsüzlüğü değil, kim olduğunu seçiyor. Anlamın sınırla, hatta ölümle ne kadar iç içe olduğunu fark ediyor musunuz? Hiç bitmeyecek bir şeyin değeri de olmuyor.

Şimdi kitabın içindeki kitaplara dalalım!

1. Kitap: ‘Polytropos’ Kimliğin Özü

Odysseus’u tanımlayan en iyi sıfat ‘polytropos’. Yani çok yönlü, çok dönüşlü, birçok hile bilen demek. Bu kelime hem onun zekasını hem de yolculuğunun dolambaçlı doğasını anlatır. Fakat bütün bu yön değiştirmelerin, kılık değiştirmelerin ve hilelerin altında değişmeyen tek bir şey vardır, o da dönme arzusudur. Odysseus binbir surete bürünebilir fakat her zaman İthake’ye yönelmiş kalır. Kimliğin özü belki de budur. İnsan sürekli değişir, farklı durumlarda farklı yüzler takınır ama onu kendisi yapan, neye doğru yöneldiğidir.

Bu fikir bize Homeros’unki gibi çok erken tarihli bir metinde neredeyse fenomenolojik bir sezgi verir. Çünkü kimlik burada sabit, değişmez, yekpare bir öz gibi düşünülmez. Odysseus’un kimliği, onun içinde sakladığı değişmeyen bir çekirdekten çok, dünyayla kurduğu ilişkide, yöneliminde ve hatırlama biçiminde açığa çıkar. O, kendini ancak bir şeye doğru yönelmiş olarak sürdürür. Başka bir deyişle, Odysseus’un “ben”i, bir yönelimler bütünüdür.

Bu yüzden polytropos kelimesi ilk bakışta değişkenliği anlatır gibi görünürken, aslında bir süreklilik fikri de taşır. Odysseus değişir, saklanır, yalan söyler, adını gizler, bazen Hiçkimse olur, bazen kahramanlığını saklar. Fakat bütün bu geçici kimliklerin altında tek bir varoluşsal çizgi devam eder. Demek ki insanı insan yapan şey, hiç değişmemesi değil; değişirken bile neye sadık kaldığıdır.

Sizce öyle midir?

1. Kitap: Proem - Giriş

Homeros, kahramanını bir yokluk içinde çıkarır. Troya çoktan düşmüştür, savaşın diğer kahramanları ya evlerine dönmüş ya da ölmüştür. Fakat Odysseus hala ortada yoktur. Destanın ilk yarısı, yani İthake’ye dönüşe kadar uzanan bölüm, işte bu yokluğun anlamını arayan bir metindir. Burada asıl mesele bir adamın denizleri aşması değil, bir insanın neden ölümsüzlüğü reddedip ölümlü bir eve dönmek istediğidir. Bu soru destanın omurgasını kurar ve geri kalan her macera, bu sorunun bir başka yüzünü aydınlatır.

1.– 4. Kitaplar: Telemakhos

Anlatı, Odysseus'un oğlu Telemakhos'la başlar. İlk dört kitap, çoğu zaman Telemakheia diye anılan bu bölüm, İthake'deki çürümeyi gözler önüne serer. Babanın yokluğunda saray, Penelope ile evlenmek isteyen taliplerce işgal edilmiştir. Talipler her gün başkasının evinde yiyip içer, malı tüketir, ev sahibinin dönüşünü ister beklemez.

Homeros bu tabloyu bize boşuna anlatmaz. Yunan dünyasında konukseverlik, yani ‘xenia’, bir görgü kuralı olmaktan çok daha fazlasıdır. O, ahlaki düzenin temelidir. Misafire nasıl davranıldığı, bir insanın ya da bir toplumun karakterinin en güvenilir göstergesidir. Talipler bu yasayı çiğnedikleri için çürümüş sayılırlar. Onların karşısına Nestor ve Menelaos konur. Telemakhos bu iki yaşlı kralı ziyaret ettiğinde örnek bir ağırlanmayla karşılaşır ve okur böylece doğru düzenin neye benzediğini görür. Yani konukseverlikle ahlaki açıdan düzenlililik arasında bir bağ görürüz.

Telemakhos'un yolculuğu aynı zamanda bir olgunlaşma yolculuğudur. Babasını arayan genç adam kendi erkekliğini, kendi sesini de arar. Destanın daha ilk sayfalarında kimlik teması böylece sessizce kurulmuş olur çünkü Telemakhos'un kim olacağı babasının kim olduğuyla doğrudan bağlıdır.

5. Kitap: Kalypso Adası

Odysseus'un kendisi sahneye ancak beşinci kitapta çıkar. Onu tanrıça Kalypso'nun adasında, sonsuzluğun ortasında buluruz. Kalypso ona evlilik, sonsuz gençlik ve ölümsüzlük teklif etmiştir. Ada güzeldir, hayat kolaydır, acı yoktur. Buna rağmen Odysseus her gün kıyıda oturup ağlar, gözlerini denize diker, dumanı tüten İthake'sini özler.

Burada karşımıza çıkan seçim, Homeros’un kaleminden bize varoluşun anlamını sezdirmeye başlar. Kalypso ona zamanın durduğu, hiçbir şeyin değişmediği, dolayısıyla hiçbir şeyin ağırlık taşımadığı bir varoluş sunar. Odysseus ise sonlu, kırılgan, sonunda ölümle biten bir hayatı seçer.

Bu seçim bize altan alta şu fikri veriyor; anlam, ancak sınırla birlikte var olur. Bu noktada Martin Heidegger’i anımsarsak, hayatın anlamı zamanın sonlululuğudur. Sonsuza dek sürecek bir haz, haz olmaktan çıkar çünkü onu değerli kılan kıtlık ortadan kalkmıştır. İnsan kendisi olmak için hatırlanmaya, ait olmaya ve sonlu olmaya muhtaçtır. Bu açıdan baktığımızda Odysseus’un ölümsüzlüğü reddetmesi kimliğini seçtiği anlamına gelir.

6.– 8. Kitaplar: Phaiaklar

Adadan ayrılan Odysseus, fırtınalardan sonra Phaiakların ülkesine, Skheria’ya ulaşır. Burası bir nevi destanın dinlenme noktasıdır. Phaiaklar onu görgülü biçimde ağırlar ve bu ağırlanış İthake’deki taliplerin kabalığıyla tezat oluşturur. Bir şölende ozan Demodokos, Troya savaşının ve tahta atın hikayesini söyler. Odysseus kendi yaşadığı olayları başka birinin ağzından dinlerken ağlamaya başlar.

Bu bölümdeki mesajı çok dokunaklı buluyorum. Çünkü insan, kendi hayatını ancak ona dışarıdan bakabildiğinde, onu bir hikayeye dönüşmüş halde gördüğünde tam olarak anlayabiliyor. Soren Kierkegaard’ın dediği gibi, “hayat ileriye doğru yaşanır ama geriye bakıldığında anlaşılır.”

Olayların ortasında, onları yaşarken kendimizi (ya da şöyle söyleyelim) hayatımızın hikayesini göremiyoruz. Farketmek mesafelenmeyi gerektiriyor. Mesafelenmek, durmadan dinlenmeden akıp giden bir yaşam biçiminde imkansız hale geliyor. Duramadığımız, dinlenemediğimiz ve en temelde mesafelenemediğimiz için kimiz ve nasıl bir hikaye inşa etmekteyiz bilmiyoruz.

Odysseus da burada hem yaşayan kahraman hem de kendi destanının dinleyicisidir. Kimliğimizin anlatıdan örüldüğü düşüncesi, yani kendimizi başkalarına ve kendimize anlattığımız hikayelerle var ettiğimiz fikriyle karşılaşırız.

9.– 12. Kitaplar: Apologoi- Maceraların Anlatımı

Phaiakların isteği üzerine Odysseus nihayet kendi maceralarını anlatmaya koyulur ve dokuzuncu kitaptan on ikinci kitaba kadar uzanan bu bölüm destanın en bilinen olaylarını içerir. Anlatının geriye dönük olması önemlidir çünkü artık bu olayları onları atlatmış ve anlamlandırmaya çalışan bir adam dinleriz.

İlk büyük tehlike unutmaktır. Lotusyiyenler ülkesinde tayfanın bir kısmı, yedikleri çiçekten sonra eve dönmeyi tümden unutur, sadece orada kalıp o tatlı uyuşukluğun içinde erimek ister. Aynı tehlike daha sonra büyücü Kirke’nin adasında, hatta Kalypso’nun yanında başka biçimlerde tekrarlanır. Bu tehlike yüzeyde bir tembellik gibi görünse de aslında başka bir anlamı vardır. Eve dönmeyi unutmak, kim olduğunu unutmaktır. Belleğini yitiren insan, geçmişini ve dolayısıyla kendini yitirir. Odysseus’un yolculuğu boyunca verdiği mücadele büyük ölçüde hatırlamaya devam etme mücadelesidir.

T.S. Elliot’un Little Gidding adlı şiirinin muazzam dizelerinde dediği gibi:

"Keşfetmekten asla vazgeçmeyeceğiz

Ve tüm keşiflerimizin amacı dönmek olcak başladığımız yere

Onu yeni gözlerle ilk kez görmek için”

Read more

Umarım herkes iyidir. Kulüp içi iletişime minik bir davet duyurusu ile ara veriyorum. Çünkü sizi fikren çok keyifli bulduğum herkese açık ve ücretsiz bir etkinliğe davet etmek isterim.

Bildiğiz gibi, 54. İstanbul Müzik Festivali başladı. Borusan İstanbul Filarmoni Orkestrası 16 Haziran akşamı 20:00’de AKM’de sahnede olacak.

Ama benim duyuracağım bu değil.

Borusan, konseri AKM’de izleyemeyenler için Caddebostan sahilde denizin kenarında dev bir ekran kuracak, önüne de yayılabilmemiz için puflar yerleştirecek. Böylelikle AKM’deki konser, parktan canlı olarak izlenebilecek.

Bana kalırsa şehirdeki en iyi piknik konsepti olabilir! Gün batımında, deniz kenarında, yayılarak klasik müzik konseri dinleme fikrine bayıldım. O yüzden ben kendimi garantiye almak için katlanan sandalye, piknik sepetimi, prosecco’mu alıp gideceğim.🤓 18:00-19:00 civarı alanda olurum. Ön muhabbet için erken gelmeniz önerilir.

Siz de gelin, konseri birlikte izleyelim.

Sevgiler, selamlar!

Dilara

Haziran ayı konuğumuz Homeros’tan Odysseia’daki yolculuğunuz umarım güzel geçiyordur. Daha önce söylediğim gibi, bu ay kitabın macera hattını, yani ilk büyük yarısını okuyacağız. Odysseus’un denizlerde savrulduğu, tanrılarla, canavarlarla, büyücülerle, ölüler ülkesiyle ve eve dönememe haliyle boğuştuğu bölümü takip edeceğiz. Temmuz ayında ise işin daha sessiz gözükmesine rağmen daha zor kısmına, yani eve dönüşe ve eve döndükten sonra yeniden tanınma meselesine geçeceğiz.

Bu bültende kulübümüzdeki aylık plana uygun olarak kitapla ilişkili olduğunu düşündüğüm bazı okuma, izleme ve dinleme önerilerini bir araya getirdim.

Din ve Mitoloji İpuçları

Önce bağlama dair biraz bilgi… Malumunuz, Eski Yunanlarda kutsal bir kitap yoktu. Vahiy yoktu, iman ikrarı yoktu, “Şuna inanacaksın!” diyen bir akide yoktu. Bir Yahudi'nin Tevrat'ı, bir Hristiyan'ın İncil'i, bir Müslüman'ın Kuran'ı vardı; Yunanlının böyle bir metni hiç olmadı. Dolayısıyla “Yunan dinini kim yazdı?” diye sorduğunda verilecek cevap şaşırtıcı ama durum bu: Şairler.

Herodotos bunu çağlar önce, Tarihler'in ikinci kitabında neredeyse pervasız bir açıklıkla söyler. Tanrıların soyağacını yapan, onlara adlarını veren, paylarını ve hünerlerini dağıtan, biçimlerini tarif edenler Homeros ile Hesiodos'tur, der. Bir tarihçinin, tanrıların ta kendi suretini iki ozana mal etmesi, ki üstelik kendi çağına göre çok da eski olmayan iki ozana, başlı başına olağanüstü bir cümledir!

Bunun ilk büyük sonucu otoritenin yerini değiştirmesidir. İbrahimi gelenekte kutsal söz yukarıdan iner ve onu koruyan, yorumlayan, sapmayı cezalandıran bir ruhban sınıfı vardır. Yunan rahibi ise bambaşka bir figürdür, çoğu zaman bir tapınağın bakımını üstlenen, kurbanı usulünce kesen bir kent görevlisiydi. Bakın, bir teolog değil.

Read more

Haziran ayının bu ilk pazartesi günü, kulübümüzün (dile kolay!) yirmici kitabını ilan ediyorum: Homeros’tan Odysseia...

Şimdi bundan sonrası biraz farklı ilerleyecek. Bildiğiniz gibi normalde her ay tek bir kitaba odaklanıyoruz. Ay boyunca benden üç mail bülteni alıyorsunuz: önce kitabı açan bir tanıtım yazısı, sonra öneri kürasyonu, ardından da daha kapsamlı bir inceleme metni. Ayın son haftasında ise online buluşmada kitabı birlikte konuşuyoruz.

Fakat bu kez elimizde öyle kolayca “bir ayda okunup kapatılacak” bir kitap yok. Odysseia dev bir metin. Yalnızca sayfa sayısı bakımından değil; kültür tarihi, anlatı geleneği, mitoloji, sinema, modern roman ve hatta insanın kendi hayatını hikayeleştirme biçimi açısından da dev bir metin.

Peki neden bu kitabı seçtik?

Bunun ilk ve en eğlenceli sebebi şu: Muhtemelen yaz boyunca herkesin ağzında olacak Christopher Nolan’ın The Odyssey filmine paralel bir okuma yapmak istedim. Böylece popüler kültürle klasik kültürü, sinemayla mitolojiyi, yaz muhabbetiyle genel kültürü aynı masada buluşturmuş olacağız. Film 17 Temmuz’da vizyona girecek. Biz de bu büyük anlatıya filmden önce hazırlanmış, arka plandaki bütün mitolojik ve anlatısal katmanları sezebilir olacağız.

Ama elbette mesele yalnızca Nolan filmi değil. Odysseia, Batı edebiyatının en eski ve en güçlü eve dönüş hikayelerinden biri. Savaş bitmiştir, Troya geride kalmıştır, zafer kazanılmıştır; fakat asıl mesele hala çözülmemiştir… İnsan eve nasıl döner? Daha doğrusu, yıllar sonra döndüğü ev hala onun evi midir? Ya da dönen kimdir?

Geçen ay birlikte Joseph Campbell’ın Kahramanın Sonsuz Yolculuğunu okuduk. Orada kahramanın çağrıyı duymasından, eşiği geçmesinden, sınavlarla karşılaşmasından, yeraltına inişinden, dönüşümünden ve sonunda eve dönüşünden söz etmiştik. Fakat Campbell’ın şemasında çoğu zaman en huzursuz bölüm dönüş kısmıdır demiştik. Çünkü kahramanın dış dünyada sınavlardan geçmesi yetmez; bir de döndüğü yerde yeniden tanınması, öğrendiği şeyi hayata geçirmesi, toplumla yeniden ilişki kurması gerekir. İşte Odysseia tam da bu yüzden Campbell’dan sonra okunabilecek en iyi metinlerden biri. Okuma programımızın zirvesi bu metin olacak.

Athenaum Kulübü

Mayıs Buluşması Video Kaydı

Merhaba…

Listen now

3 months ago · 80 likes · 1 comment · Pelin Dilara Colak

Okuma Programı

Bugünden itibaren önümüzde tam dokuz hafta var. Ana metin yaklaşık 415 sayfa; öncesinde de 43 sayfalık bir hazırlık bölümü var. Hazırlık bölümü mutlaka okunmalı; Azra Erhat ülkemizdeki sayılı mitoloji uzmanlarından biri ve sayısız eseri dilimize kazandırdı.

Haziran ayında kitabın ilk büyük bölümünü okuyacağız. Tam olarak “yarısına kadar” demek doğru değil; daha çok hikayenin büyük macera hattının sonuna kadar geleceğiz. Odysseus’un Phaiaklar ülkesinde anlattığı büyük deniz maceraları 9–12. kitaplarda biter. Ardından 13. kitapta Phaiaklar onu uyurken İthaka kıyısına bırakır. Bu, destanın en önemli kırılma noktalarından biridir.

Çünkü anlatı burada ikiye ayrılır:

• İlk bölümde karşımızda eve dönemeyen adam vardır.

• İkinci bölümde ise eve dönmüş ama evini geri almak zorunda olan adam.

Bu yüzden özetle:

• Haziran ayında maceraları okuyacağız.

• Temmuz ayında ise eve dönüşü okuyacağız.

Şahane bir bölümleme derim!

Ücretli Üyeliğe Yükseltin

Haftaya öneri listesinde görüşürüz!

Sevgiler,

Dilara

Joseph Campbell’dan Kahramanın Sonsuz Yolculuğu hakkında yaptığımız online buluşma kaydımız bu bültende yer alıyor. Katılamayanlar buradan izleyebilirler. Buluşma 3 saat civarı sürdü! 😅 Bittiğinde zamanın nasıl geçtiğini anlamamıştık. Şimdiden iyi seyirler diliyorum!

Pazartesiden itibaren yeni programımıza başlayacağız.

Herhangi bir soru, öneri,…

Read more

Kulübümüzün ücretli üyeleri ile birlikte bu akşam (26 Mayıs Salı) Türkiye saatiyle saat 21:00’de bu yazının en alt sekmesinde ilettiğim Zoom bağlantısında buluşuyoruz.

Bu buluşmada Joseph Campbell’dan Kahramanın Sonsuz Yolculuğu hakkında tartışacağız.

📽️ Bu yayın üyeler için kayıt edilecek. Dolayısıyla bu akşamki online toplantıya katılamayacaklar, ertesi gün mail ile ileteceğim veya websitemize yüklenecek kaydı izleyebilirler.

🗣️Ve son not… Her ne kadar bu interaktif bir tartışma oturumu yapmayı amaçlasam da, eğer sadece dinleyici olarak katılmak isterseniz mikrofon ve kameranızı kapalı tutarak dahil olabilirsiniz.

Ücretli üyeliğe geçmek için aşağıdaki butondan kayıt olabilirsiniz👇🏻

Üyeliğinizi Yükseltin

Akşam görüşmek dileğiyle.

Sevgiler,

Read more

Bu akşamki buluşmamız için davet linkini göndermiştim; fakat yayını ertelemeyi rica edeceğim.

Tüm gün oldukça ciddi bir migrenle mücadele ediyordum. Linki bu yüzden geç gönderdim; çünkü son ana kadar yayını yapabilecek miyim diye kendimi yokladım. Yüzlerce kişinin programını bozmamak adına kendimi zorlamaya karar vermiştim, fakat şu an gerçekten iyi durumda değilim. Gözüm seğirmeye başladı ve bu kadar keyifsizken buluşma yapmanın size de haksızlık olacağını düşündüm.

18 aydır kulüp programında böyle bir erteleme sanırım ikinci kez yaşanıyor. Herkesin zamanına ve programına ne kadar dikkat ettiğimi biliyorsunuz; bu yüzden bunu yazmak benim için de kolay değil.

Müsaadenizle buluşmamızı yarın akşama, 26 Mayıs Salı günü 21:00’e ertelemek istiyorum. Umarım sizin için de uygun olur.

Anlayışınız için çok teşekkür ederim. 🤍

—Dilara

Bu ayın konuğu, malumunuz, kütüphanelerin mitoloji rafına sürgün edilmiş ama bana kalırsa aslında oraya hiç ait olmamış bir kitap: Joseph Campbell’ın Kahramanın Sonsuz Yolculuğu.

Hepiniz okumaktasınız diye umuyorum. Bu yazıda kitabın kuru bir özetini vermek yerine, 24 Mayıs Pazartesi akşamı yapacağımız online buluşmamızda üstüne konuşabileceğimiz soruları açıkta bırakmaya çalışacağım.

Campbell’ın bu cümlelerini sanıyorum ki herkes biliyor. Kitabı okumayanlar bile ya bir film fragmanında, ya bir TED konuşmasının üçüncü dakikasında ya da bir girişimcinin “Yolculuğum…” diye başlayan Linkedln gönderisinde mutlaka karşılaşmıştır. Fakat bana kalırsa neredeyse herkes onu yanlış okuyor.

Cümle ilk bakışta başarının formülü gibi duyuluyor. Yola çık, savaş, kazan, dön! Oysa Campbell burada bir zafer reçetesi vermiyor. “Kesin bir zafer” dediği yerde bile kitabın kendisi sayfalarca, ısrarla, bir ölümü anlatır aslında. Bu yüzden de maceranın en alçak noktası bir taç yerine balinanın karnıdır mesela; parçalanmadır. Campbell’ın kaleminde başarı yolculuğu muzaffer bir yay çizmez. O cümle, dünyanın en yaygın biçimde alıntılanan ve en sık ıskalanan ölüm tarifidir. Bu kısım beni her defasında şaşırtır. Çünkü herkes gelişmek ve tatminkar bir hayat ister ama çok azı bu uğurda kendi ölümünü göze alır.

Yani kitapta Campbell, “Kahraman nasıl kazanır?” diye sormuyor. “Bir insanın eski haliyle ölüp yeni bir şey olarak geri dönmesi neden bu kadar zordur ve neden hep aynı biçimde zordur?” diye soruyor. İkisi arasında muazzam bir fark var. Kitabın konusu aslında buralarda açılıyor.

Yolculuğun İskeleti

Tartışmaya geçmeden önce kitaptaki haritayı masaya açalım yoksa neyi esnettiğimiz görünmeyecek. Campbell kahramanın yolculuğunun omurgasını üç perdeye böler: Ayrılma, erginlenme, dönüş ve akabinde altına on yedi adım dizer.

Ben bu adımları sırayla saymak niyetinde değilim. Buluşmada detaylarıyla konuşuruz. Bu yazının bir sınırı olması lazım. Dahası, Campbell’ın kendi düzeni, aslında nereye ağırlık verdiğini ele veren bir düzendir. Ben de tam o ağırlığı göstermek istiyorum.

Read more

Mayıs ayı konuğumuz Joseph Campbell’dan Kahramanın Sonsuz Yolculuğu okumanız umarım keyifli geçiyordur. Bu bültende kulübümüzdeki aylık planlamaya uygun olarak kitapla ilişkili olduğunu düşündüğüm bağlamı genişleten ya da temel meseleleri aydınlatan bir takım öneri listesi hazırladım.

Ağustos’a kadar kitap ve film programımız aşağıda yer alıyor. “Kahraman” temasıyla bol bol haşır neşir olacak ve kendi yaşamımız üzerine düşüneceğiz. Hayatımızın filminin kahramanı olmak için ne gerekir? :)

Üyeliğinizi Yükseltin

Şimdi Öneriler…

Joseph Campbell’ın The Hero with a Thousand Faces kitabını tek başına “mitoloji teorisi” gibi okumak bana kalırsa eksik olur. Aslında bu kitap, modern insanın neden hala hikayelere ihtiyaç duyduğunu; neden aynı anlatıları farklı çağlarda yeniden kurduğunu anlamaya çalışan büyük bir harita. Bu yüzden bence kitabı genişletmenin en iyi yolu, onu “mitolojik yapı + modern insanın psikolojisi + ritüelin kaybı” ekseninde düşünmek olurdu.

Başlangıç noktası olarak Campbell’ın en büyük etkisinin Carl Gustav Jung olduğunu görmek önemli. Campbell’ın “kahraman” dediği figür aslında Jung’ın arketiplerinin bir versiyonu gibi çalışır. Bu yüzden kitap boyunca karşımıza çıkan mağara, gölge, yaşlı bilge, ölüm-yeniden doğuş gibi imgeleri daha derin anlamak için Jung okumaları çok besleyici olabilir.

Biz bu kulüpte daha önce Kln. Psikolog Özüm Demirel eşliğinde dört arketipi konuşmuştuk. O yüzden ilk önerim, Şubat ayında paylaşılan arketip metinlerine geri dönmeniz ve o buluşmanın kaydını yeniden izlemeniz olurdu. Aşağıya hem Özüm’ün yazdığı inceleme metnini, hem de buluşma kaydımızı ekliyorum.

Buradan sonra ise iki ayrı yol açılıyor:

Birinci yol, mitolojinin tarihsel ve antropolojik tarafı. İkinci yol ise kahraman anlatısının modern popüler kültürde nasıl yaşamaya devam ettiği.

Mitolojinin tarihsel damarını genişletmek için Campbell’dan sonra mutlaka Mircea Eliade okunmalı. Özellikle The Sacred and the Profane (Türkçe çevirisi Kutsal ve Kutsaldışı). Çünkü Eliade bize modern insanın neden “kutsal zaman” duygusunu kaybettiğini anlatıyor. Geleneksel toplumlarda ritüeller yalnızca dini pratikler değildi; insanı kozmosa bağlayan tekrarlar, döngüler ve geçişlerdi. Campbell’ın kahramanı da zaten çoğu zaman böyle bir ritüel dünyanın içinden doğuyor.

Bu kitaba dair bir YouTube videosunu ben bayram döneminde yapmıştım. Özellikle Eliade’ın kutsal/profan ayrımını Campbell’la birlikte düşünmek için aşağıdaki içeriğimi izlemek çok iyi olabilir👇🏻

Sinemada Kahraman

Campbell bugün muhtemelen en çok Hollywood üzerinden yaşamaya devam ediyor. Özellikle George Lucas, Star Wars evrenini doğrudan Campbell’dan etkilenerek kurduğunu açıkça söyledi. Luke Skywalker neredeyse birebir Campbell şemasıdır: maceraya çağrı, çağrının reddi, mentorla karşılaşma, eşikten geçiş, sembolik ölüm, dönüşüm ve eve dönüş (Gelecek hafta bültende bu temayı açacağım). Bu yüzden bence bu ay mutlaka Star Wars’un ilk üçlemesi yeniden izlenmeli ama bir “uzay filmi” gibi değil, modern çağın seküler miti gibi! 🤓

Aslında Campbell’ın modeli bugün izlediğimiz çoğu filmin omurgası:

• The Matrix: Neo’nun uyanışı neredeyse modern bir gnostik mit.

• The Lord of the Rings: (Yüzük Kardeşliği) kolektif kahramanlık ve yük taşıma anlatısı.

• Dune: mesih miti ve politik kahraman eleştirisi.

Edebiyatta Kahraman

Kitabın edebiyatla ilişkisi de çok önemli. Campbell’ın kuramına adını veren “monomit” kavramı, Finnegans Wake (Türkçe’de Finneganın Vahı) eserinden gelir. Campbell özellikle Ulysses ve A Portrait of the Artist as a Young Man gibi metinleri modern insanın parçalanmış ruhsal yapısını anlamak için kullanır. Çünkü Joyce’un karakterleri de tıpkı modern birey gibi yönünü kaybetmiş ama hala anlam arayan figürlerdir.

Bunun yanında size “Yazın kafayı kırıp okusak mı?” diye sorduğum Dante’nin The Divine Comedy adlı eser, kahramanın yeraltına inişini ve dönüşümünü anlamak için belki de en güçlü edebi örneklerden biri. Dante’nin cehenneme inişi aslında insanın kendi karanlığıyla yüzleşmesidir. Aynı şekilde Metamorphoses da dönüşüm fikrinin antik dünyadaki arşivi gibi okunabilir. Çünkü Campbell’ın kahramanı özünde dönüşen insandır.

Belgeselde Kahraman

Mutlaka göz atmanız gereken bir televizyon röportaj dizisi var: The Power of Myth. PBS’in 1988’de yayınladığı bu program, gazeteci Bill Moyers’ın, konuk yazarımız Joseph Campbell ile yaptığı kapsamlı sohbetlerden oluşuyor. Dizi, insan kültürlerinde mitlerin anlamını ve modern dünyadaki sürekliliğini anlatmasıyla o dönem de büyük ilgi görmüştür. Yazarın kendisine kulak vermekten daha iyi ne olabilir? Aşağıdaki video 5 buçuk saatlik bir kayıt mevcut, tüm bölümlerin birleşimi👇🏻

Ayrıca Flutv’de Celal Kadri Kınoğlu "kahramanın sonsuz yolculuğu"ndan çıkıp kendi hayatının kahramanı olmak üzerine konuşmuş. İlgili ve güzel bir içerik!

Kapatırken…

İnsan neden hikayeler anlatır?

Bu soru üzerine düşünmenizi istiyorum.

Özellikle bana 34 yaşında gelen bir kafa (!) şu oldu: “Hayatımın hikayesine sahip çıkacağım.” Bu sizce ne anlama gelebilir?

Gelecek haftaki bültende konuyu açmayı deneyeceğim. Şimdilik umarım bu öneriler bir katkı sağlar.

Görüşmek üzere,

Dilara

Mayıs ayının bu ilk pazartesi günü, kulübümüzün on dokuzuncu kitabını ilan ediyorum: Joseph Campbell’dan Kahramanın Sonsuz Yolculuğu.

Geçtiğimiz ay Sisifos’la absürdün içinde kalmayı ve anlamı dışarıdan beklemeden yaşamayı tartışmıştık. Şimdi ise Joseph Campbell ile insanlığın en eski anlatılarına dönerek şu sorunun etrafında düşüneceğiz: Anlam, belki de başından beri, bir yolculuk formunda mı kuruluyor?

Campbell’ın “kahramanın yolculuğu” şeması, bireysel hayatlarımızı bile mitolojik bir yapının içine yerleştirecek.

Bu okuma aynı zamanda bizi bir sonraki durağımıza hazırlıyor: Odysseia. Çünkü gelecek ay birlikte okumaya başlayacağımız Odysseus’un eve dönüş hikayesi, Campbell’ın tarif ettiği yolculuğun en eski ve en güçlü örneklerinden biri. Yani bu ay, modern insanın anlam krizinden, kadim dünyanın anlatılarına doğru geçiş yapıyoruz. Bakalım birlikte neler bulacağız…

🙌🏻 Athenaum Kulübü, okuyucu destekli bir oluşumdur. Bu yüzden tüm içeriklere, üyelere özel sohbet odasına, online buluşmalara ve geçmiş yayınlar arşivine erişmek için mevcut ücretsiz üyeliğinizi, ayda 7 dolar - 300 TL karşılığında ücretli üyeliğe yükseltebilirsiniz.

Ücretli Üyeliğe Yükseltin

Haftaya öneri listesinde görüşürüz!

Sevgiler,

Dilara

“Hayatı Düşünmenin 4 Yolu” seminer serisinin ikinci bölümü bu akşam 21:00’de gerçekleşiyor. Bu haftaki konumuz: Stoacılık.

Stoacılık, kontrol edebildiklerimizle edemediklerimizi ayırmayı, zihinsel dayanıklılığı ve içsel özgürlüğü merkeze alan bir yaşam felsefesi.

Seminere katılım hala mümkün. Eğer seriye bugün dahil olmak isterseniz, bu akşamki oturuma katılabilirsiniz.

kayıt için buraya tıklayabilirsiniz

Ayrıca, geçen haftaki ilk seminerin kaydı da şu anda web sitemde erişime açık. Kaçırdıysanız oradan izleyerek sürece dahil olabilirsiniz.

Görüşmek üzere,